Mae'r brechlyn rotafeirws yn helpu i amddiffyn babanod rhag rotafeirws.
Mae rotafeirws yn haint feirysol sy'n achosi dolur rhydd a chwydu difrifol mewn babanod a phlant bach.
Mae nifer yr achosion o rotafeirws a gofnodwyd wedi lleihau dros 70% ers cyflwyno'r brechlyn i raglen plentyndod y DU.
Y brechlyn rotafeirws a ddefnyddir yn y DU yw Rotarix®. Dysgwch ragor am gynhwysion y brechlyn yma.
Yng Nghymru, cynigir y brechlyn i fabanod fel mater o drefn yn:
Rhaid rhoi'r dos cyntaf cyn 15 wythnos oed.
Dylid cynnig yr ail ddos bedair wythnos ar ôl y cyntaf a rhaid ei roi cyn 24 wythnos oed.
Ni ddylid rhoi brechlyn rotafeirws i fabanod ar ôl 24 wythnos oed.
Rhoddir y brechlyn fel hylif yn syth i geg y babi iddo ei lyncu.
Mae'r rhan fwyaf o heintiau rotafeirws difrifol yn digwydd yn ystod babandod.
Rhoddir y brechlyn yn 8 wythnos oed i amddiffyn babanod cyn iddynt gael yr haint rotafeirws yn naturiol. Mae bron pob plentyn wedi cael rotafeirws erbyn iddyn nhw fod yn bump oed.
Mae gan Rotarix gyfyngiadau oedran llym. Ni ddylid ei roi ar ôl 24 wythnos i atal cymhlethdodau.
Beth yw rotafeirws?
Mae rotafeirws yn feirws sy'n heintio'r perfedd (bol), gan achosi dolur rhydd a chwydu difrifol. Mae hyn yn achosi dadhydradiad (colli hylifau'r corff), sy'n beryglus iawn i fabanod a phlant bach. Gall fod angen triniaeth ysbyty.
Sut mae rotafeirws yn lledaenu?
Mae rotafeirws yn lledaenu'n hawdd trwy gyswllt llaw i geg a gellir ei godi o arwynebau sydd â'r feirws arnynt. Gall rotafeirws hefyd ledaenu trwy ddiferion bach yn yr awyr o besychu.
Beth yw’r symptomau
Gall symptomau gynnwys:
Gall y dolur rhydd ddigwydd sawl gwaith y dydd a gall chwydu atal y plentyn rhag cadw hylifau i lawr.
Beth yw'r cymhlethdodau?
Y prif gymhlethdod yw dadhydradu difrifol a achosir gan golli hylif ar yr un pryd o chwydu a dolur rhydd.
Gall dadhydradu difrifol arwain at:
Beth os bydd fy mabi yn ei boeri allan neu'n chwydu ar unwaith?
Os bydd y babi yn gwrthod neu'n chwydu'r rhan fwyaf o'r brechlyn yn ystod yr apwyntiad, gall y nyrs roi dos newydd yn ystod yr apwyntiad.
Os bydd y babi yn chwydu ar ôl gadael y clinig, peidiwch â rhoi dos arall. Fel arfer, mae'r system imiwnedd yn dal yr amlygiad angenrheidiol i'r brechlyn yn gyflym.
Beth yw'r sgil-effeithiau cyffredin?
Gall babanod sy'n cael y brechlyn fynd yn aflonydd ac yn bigog weithiau, a gall rhai ddatblygu dolur rhydd ysgafn.
Yn anaml iawn (rhwng 1 a 6 o bob 100,000 o fabanod sy'n cael eu brechu), gall y brechlyn rotafeirws effeithio ar goluddyn babi, a gallant ddatblygu anhwylder prin yn y perfedd o'r enw llawesiad. Mae hyn yn achosi rhwystr yn y coluddyn.
Dyma symptomau llawesiad:
Os bydd hyn yn digwydd, cysylltwch â'ch meddyg ar unwaith.
Mae adweithiau eraill yn anghyffredin. Am ragor o wybodaeth am sgil-effeithiau cyffredin a phrin ewch i GIG 111 Cymru neu Rotarix.
Os ydych chi'n pryderu am symptomau, ffoniwch GIG 111 Cymru. Mae galwadau i GIG 111 Cymru am ddim o linellau tir a ffonau symudol.
Gallwch roi gwybod am sgil-effeithiau posibl brechlynnau a meddyginiaethau drwy’r Cynllun Yellow Card. Gallwch wneud hyn ar-lein yn Yellow Card neu drwy ffonio llinell gymorth cynllun y Yellow Card ar 0800 731 6789 (dydd Llun i ddydd Gwener, 9am i 5pm).
Beth yw bwrw feirws (shedding)?
Mae Rotarix yn cynnwys feirws byw, gwan. Mae feirws y brechlyn yn lluosogi yng ngholuddyn y babi i ysgogi imiwnedd.
Ar ôl brechu, gellir trosglwyddo'r feirws gwan yn ysgarthion y babi.
Gall y broses hon o fwrw feirws ddigwydd am hyd at tua phythefnos ar ôl brechu.
Dylai unrhyw un sy'n newid cewynnau:
Pam mae angen dau ddos?
Mae angen mwy nag un dos o rai brechlynnau ar fabanod i adeiladu amddiffyniad cryf a pharhaol.
Mae pob dos yn helpu'r system imiwnedd i gryfhau ei hymateb i'r clefydau sydd wedi'u cynnwys yn y brechlyn.
Mae'r dos cyntaf yn dechrau dysgu'r system imiwnedd sut i adnabod y clefydau hyn.
Mae'r ail ddos yn helpu i adeiladu amddiffyniad cryfach.
Mae cael yr holl ddosau a argymhellir yn helpu i ddarparu'r amddiffyniad gorau posibl yn erbyn Rotafeirws.
Beth sy'n digwydd yn yr apwyntiad?
Bydd y nyrs practis neu'r meddyg teulu yn esbonio'r brechiadau ac yn ateb eich cwestiynau. Ar gyfer babanod, rhoddir y brechlyn trwy bigiad yn y glun. Ar gyfer plant dros 12 mis oed, fel arfer rhoddir pigiadau yn rhan uchaf y fraich.
Ysgrifennwch unrhyw gwestiynau sydd gennych a gofynnwch nhw i'r gweithiwr iechyd proffesiynol yn yr apwyntiad brechu.
Rydym yn croesawu galwadau ffôn yn Gymraeg, Saesneg a Iaith Arwyddion Prydain (BSL) via SignVideo.
We welcome phone calls in Welsh, English and British Sign Language via via SignVideo.