Y brechlyn 6-mewn-1 yw'r brechlyn rheolaidd cyntaf a gynigir i fabanod yng Nghymru. Mae'n amddiffyn rhag chwe chlefyd heintus difrifol:
Rhoddir y brechlyn i'ch plentyn oherwydd gall y clefydau hyn achosi salwch difrifol, anabledd parhaol, neu farwolaeth, yn enwedig yn ystod babandod a phlentyndod cynnar.
Cyflenwir y brechlyn 6-mewn-1 a ddefnyddir yn y DU fel:
Mae'r brechlyn yn darparu amddiffyniad rhag yr un chwe chlefyd. Cliciwch ar y dolenni i gael gwybod rhagor am gynhwysion y brechlyn
Yng Nghymru, cynigir y brechlyn i fabanod fel mater o drefn yn:
Argymhellir pob dos ar gyfer yr amddiffyniad gorau posibl.
Ar gyfer babanod a anwyd ar neu ar ôl 1 Gorffennaf 2024, mae'r pigiad atgyfnerthu 6 mewn 1 18 mis yn disodli'r brechiad Hib/MenC blaenorol ac yn cryfhau'r amddiffyniad hirdymor yn erbyn Hib ac yn erbyn y chwe chlefyd.
Rhoddir y brechlyn fel pigiad i gyhyr clun neu fraich uchaf eich plentyn, yn dibynnu ar ei oedran a'i faint.
Yn ystod beichiogrwydd, mae gwrthgyrff amddiffynnol yn trosglwyddo o'r fam i'r babi trwy'r brych. Mae'r gwrthgyrff hyn yn darparu amddiffyniad dros dro ar ôl genedigaeth.
Mae'r amddiffyniad naturiol hwn yn lleihau'n raddol yn ystod wythnosau cyntaf bywyd. Ar yr un pryd, mae babanod yn dod i gysylltiad ag amrywiol feirysau a bacteria yn eu hamgylchedd.
Rhoddir y brechlyn 6 mewn 1 am y tro cyntaf yn 8 wythnos oed i helpu system imiwnedd eich babi i ddysgu sut i ymladd y clefydau hyn cyn iddynt fod fwyaf mewn perygl.
Mae babanod cynamserol mewn hyd yn oed mwy o berygl o haint difrifol, oherwydd bod eu systemau imiwnedd wedi datblygu llai. Dylent gael brechiadau yn ôl eu dyddiad geni gwirioneddol, nid eu dyddiad geni disgwyliedig.
Beth yw difftheria?
Mae difftheria yn haint bacterol difrifol.
Mae'r bacteria'n heintio'r trwyn a'r gwddf ac yn cynhyrchu tocsin pwerus sy'n niweidio celloedd ledled y corff. Gall arwain yn gyflym at broblemau anadlu a gall niweidio'r galon a'r system nerfol. Mewn achosion difrifol, gall achosi marwolaeth.
Cyn i’r brechlyn difftheria gael ei gyflwyno yn y DU, roedd hyd at 70,000 o achosion o ddifftheria a hyd at 5,000 o farwolaethau’r flwyddyn.
Oherwydd brechlynnau, mae difftheria yn brin yn y DU, ond mae achosion yn parhau i ddigwydd ledled y byd.
Sut mae difftheria yn lledaenu?
Mae difftheria yn lledaenu drwy:
Mae'r haint yn lledaenu'n gyflym lle mae cyfraddau brechu'n isel.
Gall symptomau gynnwys:
Mewn mannau â hylendid gwael, mae haint y croen (difftheria croenol) yn fwy cyffredin.
Os yw'n ddifftheria croenol, gall achosi:
Cymhlethdodau
Mae cymhlethdodau difrifol yn cynnwys:
Beth yw tetanws?
Mae tetanws yn glefyd sy'n effeithio ar nerfau'r corff, gan achosi sbasmau cyhyrau a phroblemau anadlu. Mae'n glefyd difrifol a all arwain at broblemau iechyd difrifol os na chaiff ei drin yn gyflym
Mae'r bacteria yn gyffredin yn ein hamgylchedd ac i'w gael mewn pridd, llwch a thail anifeiliaid.
Gall fynd i mewn i'r corff trwy glwyf, briw, llosgiad, brathiadau anifeiliaid, neu grafiadau. Ni all tetanws ledaenu o unigolyn i unigolyn.
Symptomau
Gall symptomau fod yn ddifrifol ac yn boenus iawn.
Cymhlethdodau
Hyd yn oed gyda thriniaeth feddygol fodern, mae tetanws yn parhau i fod yn gyflwr difrifol.
Beth yw'r pas?
Mae pertwsis, a adwaenir yn fwy cyffredin fel y pas, yn haint sy'n effeithio ar yr ysgyfaint a'r llwybrau anadlu. Mae'r pas yn heintus iawn, sy'n golygu ei fod yn trosglwyddo'n hawdd o un person i'r llall
Er bod plant hŷn ac oedolion yn aml yn gwella, mae'n arbennig o beryglus i fabanod ifanc, yn enwedig cyn iddyn nhw gwblhau eu brechiad. Dyna pam mae brechiadau rhag y pas yn cael eu rhoi yn ystod beichiogrwydd hefyd.
Sut mae'r pas yn lledaenu?
Mae'r haint yn lledaenu pan fydd pobl heintiedig yn:
Symptomau
Mae symptomau cynnar yn debyg i annwyd cyffredin:
Ar ôl un i ddwy wythnos, mae pyliau difrifol o beswch yn datblygu.
Gall symptomau gynnwys:
Efallai na fydd babanod ifanc yn pesychu ond yn hytrach yn peidio ag anadlu dros dro (apnoea).
Cymhlethdodau
Gall cymhlethdodau gynnwys:
Babanod o dan chwe mis sydd mewn mwyaf o berygl.
Beth yw polio?
Mae polio yn feirws a all effeithio ar eich system nerfol. Gall achosi gwendid parhaol yn y cyhyrau, fel arfer yn y coesau. Os yw polio’n effeithio ar gyhyrau'r frest neu'r ymennydd, gall arwain at broblemau iechyd difrifol iawn.
Cyn i'r brechlyn polio gael ei gyflwyno, roedd cynifer ag 8,000 o achosion o bolio yn y DU. Diolch i lwyddiant parhaus y brechlyn polio, nid yw'r DU wedi gweld haint polio naturiol ers dros 40 mlynedd. Adroddwyd am yr achos olaf yn 1984. Dyna pam ei bod yn bwysig brechu er mwyn atal clefydau fel polio rhag dod yn ôl.
Sut mae polio yn lledaenu?
Symptomau
Nid oes gan lawer o bobl heintiedig unrhyw symptomau.
Gall y rhai sy'n mynd yn sâl ddatblygu:
Yn anaml, gall polio arwain at symptomau mwy difrifol sy'n effeithio ar yr ymennydd a'r nerfau, fel gwendid yn eich cyhyrau (parlys), fel arfer yn y coesau.
Cymhlethdodau
Gall polio achosi:
Mae parlys a achosir gan bolio yn barhaol.
Beth yw Hib?
Mae Hib yn haint bacterol a all achosi clefyd ymledol difrifol mewn plant ifanc.
Cyn y brechiad, Hib oedd un o brif achosion llid yr ymennydd bacterol mewn plant ifanc yn y DU.
Sut mae Hib yn lledaenu?
Mae Hib yn lledaenu drwy:
Gall Hib achosi:
Cymhlethdodau
Mae cymhlethdodau posibl yn cynnwys:
Beth yw hepatitis B?
Mae hepatitis B yn haint yn yr afu a achosir gan y feirws hepatitis B. Mewn plant mae'n aml yn parhau am flynyddoedd (heb symptomau) a gall achosi niwed difrifol i'r afu yn y pen draw
Sut mae hepatitis B yn lledaenu?
Mae'r feirws yn lledaenu drwy:
Symptomau
Nid oes gan lawer o blant heintiedig unrhyw symptomau.
Cymhlethdodau
Mae cymhlethdodau hirdymor yn cynnwys:
A all chwe brechlyn orlwytho system imiwnedd babi?
Na.
Mae babanod yn dod ar draws miloedd o facteria, feirysau a sylweddau eraill bob dydd trwy anadlu, bwydo a dod i gysylltiad â'u hamgylchedd.
Dim ond cyfran fach iawn o'r heriau y mae'r system imiwnedd yn eu trin yn rheolaidd yw brechlynnau.
Mae tystiolaeth yn dangos bod brechlynnau cyfun yn ddiogel ac yn effeithiol.
Beth i'w wneud mewn achos o adweithiau alergaidd
Rhoddir brechiadau gan weithwyr gofal iechyd proffesiynol hyfforddedig sydd â'r offer i adnabod a thrin adweithiau alergaidd difrifol fel anaffylacsis ar unwaith os bydd yn digwydd.
Mae sgil-effeithiau prin iawn o'r brechlyn yn cynnwys adweithiau alergaidd, fel chwydd yn yr wyneb, y gwefusau, y tafod neu'r gwddf, llosg danadl (brech wedi codi, sy’n cosi), anhawster anadlu neu lyncu, a theimlo'n benysgafn.
Gall y symptomau hyn fod yn arwydd o adwaith alergaidd difrifol ac fel arfer bydd yn digwydd o fewn 15 munud i gael eich brechu. Ffoniwch 999 ar unwaith os yw'ch plentyn wedi cael y brechlyn ac os oes ganddo un o'r symptomau hyn.
Mae adroddiadau am yr holl sgil-effeithiau i’w cael yn y daflen wybodaeth i gleifion ar gyfer y brechlyn. Am ragor o wybodaeth, ewch i:
Os bydd symptomau eich plentyn yn gwaethygu neu os ydych yn bryderus, cysylltwch â GIG 111 Cymru drwy ffonio 111 neu eich practis meddygon teulu. Mae galwadau i GIG 111 Cymru am ddim o linellau tir a ffonau symudol.
Dylech roi gwybod am sgil-effeithiau a amheuir o frechlynnau a meddyginiaethau ar-lein yn Yellow Card, drwy lawrlwytho ap Yellow Card, neu drwy ffonio 0800 731 6789 (dydd Llun i ddydd Gwener, 9am i 5pm).
Mae cochni ysgafn, chwydd, dolur, neu lwmp bach yn safle'r pigiad yn gyffredin ar ôl brechiad ac nid ydynt yn arwyddion o adwaith alergaidd difrifol.
Beth yw'r sgil-effeithiau cyffredin?
Fel llawer o feddyginiaethau, mae gan frechiadau sgil-effeithiau cyffredin hefyd fel:
Mae'r rhan fwyaf o sgil-effeithiau yn ysgafn ac yn diflannu o fewn ychydig ddyddiau.
A oes unrhyw resymau eraill pam na ddylid rhoi'r brechlyn?
Ychydig iawn o resymau sydd pam na all plant gael eu brechu.
Un rheswm fyddai adwaith difrifol, sy'n bygwth bywyd, i'r dos blaenorol o'r brechlyn neu unrhyw gynhwysyn yn y brechlyn.
Mae’r rhan fwyaf o blant sydd ag alergeddau yn gallu cael y brechlyn heb unrhyw broblemau.
Siaradwch â'r person sy'n rhoi'r brechlyn i'ch babi os yw'ch babi wedi cael adwaith alergaidd difrifol i'r brechlyn neu'r cynhwysion yn y gorffennol.
Siaradwch â'ch meddyg, nyrs practis neu ymwelydd iechyd cyn cael y brechlyn os yw'ch plentyn:
Pam mae angen pigiadau atgyfnerthu?
Mae angen mwy nag un dos o rai brechlynnau ar fabanod i adeiladu amddiffyniad cryf a pharhaol. Mae'r brechlyn 6-mewn-1 yn un o'r rhain, ac argymhellir cael 4 dos dros gyfnod estynedig.
Mae pob dos yn helpu'r system imiwnedd i gryfhau ei hymateb i'r clefydau sydd wedi'u cynnwys yn y brechlyn.
Mae'r dos cyntaf yn dechrau dysgu'r system imiwnedd sut i adnabod y clefydau hyn.
Mae'r ail ddos yn helpu i adeiladu amddiffyniad cryfach.
Mae'r trydydd dos yn cryfhau ac yn ymestyn yr amddiffyniad hwnnw.
Mae cael yr holl ddosau a argymhellir yn helpu i ddarparu'r amddiffyniad gorau posibl yn erbyn y chwe chlefyd.
Pam mae dos arall yn cael ei roi yn 18 mis oed?
Wrth i blant ddechrau yn y feithrinfa neu weithgareddau cymdeithasol eraill, maen nhw'n dod ar draws nifer fwy o glefydau heintus.
Cyflwynwyd y dos atgyfnerthu 18 mis i raglen imiwneiddio plant Cymru i gryfhau'r amddiffyniad yn ystod eu cyfnod o fod yn blant bach.
Beth sy'n digwydd yn yr apwyntiad?
Bydd y nyrs practis neu'r meddyg teulu yn esbonio'r brechiadau ac yn ateb eich cwestiynau. Ar gyfer babanod, rhoddir y brechlyn trwy bigiad yn y glun. Ar gyfer plant dros 12 mis oed, fel arfer rhoddir pigiadau yn rhan uchaf y fraich.
Ysgrifennwch unrhyw gwestiynau sydd gennych a gofynnwch nhw i'r gweithiwr iechyd proffesiynol yn yr apwyntiad brechu.
Rydym yn croesawu galwadau ffôn yn Gymraeg, Saesneg a Iaith Arwyddion Prydain (BSL) via SignVideo.
We welcome phone calls in Welsh, English and British Sign Language via via SignVideo.