Mae'r brechlyn MenB (meningococol B) yn helpu i amddiffyn rhag sepsis (gwenwyniad gwaed) a llid yr ymennydd, a achosir gan facteria meningococol B.
Mae sepsis yn gyflwr sy'n peryglu bywyd ac sy'n datblygu'n gyflym iawn. Gall llid yr ymennydd arwain at fyddardod, dallineb, epilepsi, anawsterau dysgu ac, mewn achosion difrifol, marwolaeth.
Mae MenB yn un o brif achosion clefyd bacterol ymledol mewn babanod a phlant ifanc yn y DU.
Gall y bacteria ymosod ar y llif gwaed a'r system nerfol ganolog yn gyflym, gan wneud MenB yn argyfwng meddygol sy'n gofyn am driniaeth frys.
Y ffordd orau o amddiffyn eich babi rhag y clefydau difrifol hyn yw cael brechiad.
Y brechlyn MenB a ddefnyddir yn y DU yw:
Bexsero®: Cliciwch yma i gael gwybod rhagor am gynhwysion y brechlyn.
Yng Nghymru, cynigir y brechlyn i fabanod fel mater o drefn yn:
Mae angen yr holl ddosau a argymhellir ar gyfer yr amddiffyniad gorau posibl.
Rhoddir y brechlyn fel pigiad yng nghyhyr clun eich plentyn. Gellir rhoi'r brechlyn ym mraich uchaf eich plentyn hefyd.
Mae'r risg uchaf o glefyd MenB ymledol yn digwydd yn ystod y flwyddyn gyntaf o fywyd, yn enwedig rhwng 3 a 5 mis oed.
Rhoddir y brechlyn MenB yn 8 wythnos a 12 wythnos i helpu system imiwnedd eich babi i ddysgu sut i ymladd y clefydau hyn cyn iddynt fod fwyaf mewn perygl.
Wrth i blant dyfu, mae'r amddiffyniad cychwynnol yn lleihau'n naturiol dros amser. Mae'r pigiad atgyfnerthu ar ôl 12 mis yn cryfhau cof imiwnedd ac yn darparu amddiffyniad mwy parhaol drwy gydol plentyndod cynnar, yn enwedig wrth i blant ddechrau cymysgu mwy ag eraill mewn meithrinfeydd a lleoliadau cymdeithasol.
Beth yw MenB?
Mae clefyd meningococol Grŵp B yn cael ei achosi gan haint bacterol.
Gall y bacteria ymosod ar y llif gwaed a'r system nerfol ganolog yn gyflym, gan achosi llid difrifol o amgylch yr ymennydd (llid yr ymennydd) neu haint gwaed (septisemia).
Er bod llawer o bobl yn cario'r bacteria yn ddiogel, gall clefyd ymledol ddatblygu'n sydyn a gwaethygu o fewn oriau.
Sut mae MenB yn lledaenu?
Gall bacteria MenB fyw yn ein trwynau neu’n gyddfau heb achosi unrhyw broblemau o gwbl. Gall y bacteria gael eu trosglwyddo o’r naill unigolyn i’r llall trwy gysylltiad agos. Er enghraifft, gall pobl sy'n byw yn yr un cartref ledaenu bacteria MenB i bobl eraill trwy besychu neu disian.
I rai pobl ac o dan rai amodau, gall y bacteria fynd yn beryglus.
Arwyddion a symptomau llid yr ymennydd
Gall symptomau ymddangos mewn unrhyw drefn, ac efallai na fydd rhai ohonynt yn ymddangos o gwbl.
Babanod a phlant bach
Plant
Prawf gwydr llid yr ymennydd
Nid yw brech llid yr ymennydd nodweddiadol yn diflannu pan fyddwch chi'n pwyso arno. I wirio amdano, pwyswch ochr gwydr clir yn gadarn yn erbyn y croen. Nid yw pawb yn cael y frech hon. Mae fel arfer yn dechrau fel smotiau bach ond yn datblygu’n gyflym yn batsys porffor dwfn.
Cymhlethdodau
Gall haint MenB achosi cymhlethdodau dinistriol, hyd yn oed pan gaiff ei drin yn brydlon.
Gall haint llif y gwaed arwain at:
Cymhlethdodau eraill
Gall MenB hefyd achosi:
Er gwaethaf gofal dwys modern a gwrthfiotigau mewnwythiennol, mae'r gyfradd farwolaethau’n parhau i fod tua 5–10%, ac mae rhai marwolaethau'n digwydd o fewn 24 awr i'r symptomau cyntaf.
Pam mae parasetamol yn cael ei argymell ar gyfer y brechlyn hwn ond nid y rhan fwyaf o frechlynnau eraill?
Mae'r brechlyn MenB yn aml yn achosi twymyn pan gaiff ei roi ochr yn ochr â brechiadau babanod rheolaidd yn 8 a 12 wythnos oed.
Mae parasetamol ataliol yn lleihau tebygolrwydd a difrifoldeb twymyn yn sylweddol, heb effeithio ar yr ymateb imiwnedd.
Beth os cafodd fy mabi ei eni’n gynamserol?
Dylai babanod cynamserol dderbyn y brechlyn MenB yn ôl eu dyddiad geni gwirioneddol, nid eu dyddiad geni disgwyliedig.
Efallai y bydd angen dos addas o barasetamol ar fabanod a aned cyn 32 wythnos o feichiogrwydd, sy'n pwyso llai na 4 kg, yn seiliedig ar eu pwysau.
Sut olwg sydd ar adwaith arferol ar safle chwistrellu?
Mae'n gyffredin i lwmp bach, caled, ychydig yn goch ddatblygu lle rhoddwyd y pigiad.
Mae hwn yn ymateb imiwnyddol arferol ac fel arfer mae'n diflannu'n naturiol o fewn sawl wythnos.
Beth os bydd fy mhlentyn yn methu dos?
Os methir dos, fel arfer gellir parhau â'r cwrs brechu heb ailgychwyn.
Dylai rhieni gysylltu â'u practis meddygon teulu cyn gynted â phosibl i drefnu brechiad dal i fyny.
Beth i'w wneud mewn achos o adweithiau alergaidd
Rhoddir brechiadau gan weithwyr gofal iechyd proffesiynol hyfforddedig sydd â'r offer i adnabod a thrin anaffylacsis ar unwaith os bydd yn digwydd.
Mae sgil-effeithiau prin iawn o'r brechlyn yn cynnwys: adweithiau alergaidd, fel chwydd yn yr wyneb, y gwefusau, y tafod neu'r gwddf, llosg danadl (brech wedi codi, sy’n cosi), anhawster anadlu neu lyncu, a theimlo'n benysgafn.
Gall y symptomau hyn fod yn arwydd o adwaith alergaidd difrifol ac fel arfer bydd yn digwydd o fewn 15 munud i gael eich brechu. Ffoniwch 999 ar unwaith os yw'ch plentyn wedi cael y brechlyn ac os oes ganddo un o'r symptomau hyn.
Mae adroddiadau am yr holl sgil-effeithiau i’w cael yn y daflen wybodaeth i gleifion ar gyfer y brechlyn. Am ragor o wybodaeth am sgil-effeithiau, ewch i Bexsero®.
Os bydd symptomau eich plentyn yn gwaethygu neu os ydych yn bryderus, cysylltwch â GIG 111 Cymru drwy ffonio 111 neu eich practis meddygon teulu. Mae galwadau i GIG 111 Cymru am ddim o linellau tir a ffonau symudol.
Dylech roi gwybod am sgil-effeithiau a amheuir o frechlynnau a meddyginiaethau ar-lein yn Yellow Card, drwy lawrlwytho ap Yellow Card, neu drwy ffonio 0800 731 6789 (dydd Llun i ddydd Gwener, 9am i 5pm).
Mae cochni ysgafn, chwydd, dolur, neu lwmp bach yn safle'r pigiad yn gyffredin ar ôl brechu ac nid ydynt yn arwyddion o adwaith alergaidd difrifol.
Beth yw'r sgil-effeithiau cyffredin?
Fel llawer o feddyginiaethau, mae gan frechiadau sgil-effeithiau cyffredin hefyd fel:
Mae'r rhan fwyaf o sgil-effeithiau yn ysgafn ac yn diflannu o fewn ychydig ddyddiau.
Twymyn ar ôl brechiad MenB
Gallai eich baban gael twymyn ar ôl unrhyw frechiad, ond mae'n fwy cyffredin pan roddir y brechlyn MenB gyda'r brechiadau rheolaidd eraill ar gyfer babanod. Bydd rhoi parasetamol i'ch baban yn fuan ar ôl iddo gael ei frechiad a pheidio ag aros i dwymyn ddatblygu yn lleihau'r risg o ddatblygu twymyn.
Rhowch y dos cyntaf o barasetamol cyn gynted â phosibl ar ôl i'ch baban gael ei frechiad. Rhowch hylif parasetamol ac iddo gryfder addas ar gyfer babanod (120mg/5ml) yn unig. Ar gyfer babanod cynamserol iawn (a aned cyn 32 wythnos), dylai meddyg roi parasetamol ar bresgripsiwn iddynt.
Dosau parasetamol ar ôl y ddau frechiad MenB cyntaf
Rhowch hanner llwy de (2.5ml) trwy ddefnyddio'r llwy neu'r chwistrell a ddarperir gyda'r feddyginiaeth i fabanod rhwng wyth wythnos a chwe mis oed.
|
||||||||
|
|
|
|||||||
|
|
|
|||||||
|
|
Mae'r wybodaeth hon yn berthnasol ar ôl i'ch baban gael y brechlyn MenB. Os bydd twymyn ar eich baban ar unrhyw adeg arall, dylech chi ddilyn y cyfarwyddiadau a'r cyngor am y dos a roddir ar y pecyn cynnyrch a’r daflen wybodaeth i gleifion.
Gwnewch yn siŵr fod gennych barasetamol ac iddo gryfder addas ar gyfer babanod gartref cyn apwyntiad brechu cyntaf eich baban. Gallwch chi ei brynu mewn fferyllfa neu archfarchnad.
Peidiwch â rhoi'r dos cyntaf cyn eich apwyntiad brechu. Mae angen i'r nyrs wirio am arwyddion o haint sydd eisoes yn bodoli, a allai olygu bod angen gohirio'r brechiad.
Ni ddylid rhoi'r brechlyn i fabanod sydd wedi cael adwaith difrifol (sy'n peryglu bywyd) i:
Mynnwch air â'r unigolyn sy'n rhoi'r brechlyn os yw eich baban wedi cael adwaith alergaidd difrifol i'r brechlyn neu ei gynhwysion yn y gorffennol.
Gallwch gysylltu â'ch practis meddygon teulu i gael cyngor os oes gennych gwestiynau am y brechlyn MenB, neu os nad ydych yn siŵr pryd y dylai eich baban neu blentyn ei gael.
Pam mae angen pigiadau atgyfnerthu?
Mae angen mwy nag un dos o rai brechlynnau ar fabanod i adeiladu amddiffyniad cryf a pharhaol.
Mae pob dos yn helpu'r system imiwnedd i gryfhau ei hymateb i'r clefydau sydd wedi'u cynnwys yn y brechlyn.
Mae'r dos cyntaf yn dechrau dysgu'r system imiwnedd sut i adnabod y clefydau hyn.
Mae'r ail ddos yn helpu i adeiladu amddiffyniad cryfach.
Wrth i blant dyfu, mae'r amddiffyniad cychwynnol yn lleihau'n naturiol dros amser. Mae'r pigiad atgyfnerthu ar ôl 12 mis yn cryfhau cof imiwnedd ac yn darparu amddiffyniad mwy parhaol drwy gydol plentyndod cynnar, yn enwedig wrth i blant ddechrau cymysgu mwy ag eraill mewn meithrinfeydd a lleoliadau cymdeithasol.
Mae cael yr holl ddosau a argymhellir yn helpu i ddarparu'r amddiffyniad gorau posibl yn erbyn MenB.
Beth sy'n digwydd yn yr apwyntiad?
Bydd y nyrs practis neu'r meddyg teulu yn esbonio'r brechiadau ac yn ateb eich cwestiynau. Ar gyfer babanod, rhoddir y brechlyn trwy bigiad yn y glun. Ar gyfer plant dros 12 mis oed, fel arfer rhoddir pigiadau yn rhan uchaf y fraich.
Ysgrifennwch unrhyw gwestiynau sydd gennych a gofynnwch nhw i'r gweithiwr iechyd proffesiynol yn yr apwyntiad brechu.
Rydym yn croesawu galwadau ffôn yn Gymraeg, Saesneg a Iaith Arwyddion Prydain (BSL) via SignVideo.
We welcome phone calls in Welsh, English and British Sign Language via via SignVideo.