Ymgyrch Menig i Ffwrdd yn lleihau gwastraff plastig wrth gryfhau gofal i gleifion

12 Mehefin 2026

Dros y flwyddyn ddiwethaf, mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro wedi defnyddio 4 miliwn yn llai o fenig plastig tafladwy, tra'n cryfhau'r gwaith o atal heintiau, diolch i lwyddiant yr ymgyrch Menig i Ffwrdd.

Fis Mai diwethaf, lansiodd y Bwrdd Iechyd yr ymgyrch i leihau'r defnydd diangen o fenig tafladwy tra'n atgyfnerthu hylendid dwylo da, hyrwyddo gwerth cyffyrddiad corfforol mewn gofal i gleifion, a lleihau gwastraff a gwariant ar blastig.

Flwyddyn yn ddiweddarach, mae'r effaith wedi mynd ymhell y tu hwnt i unrhyw ddisgwyliadau.

Yn 2025, archebodd y Bwrdd Iechyd 4 miliwn yn llai o fenig nag yn y flwyddyn flaenorol, ac mae'r nifer hwn yn parhau i ostwng. Roedd gostyngiad o £116k yn y swm a wariwyd ar fenig yn 2025, gyda'r duedd hon yn debygol o barhau yn 2026.

Dechreuodd y prosiect ym maes Gofal Critigol Oedolion yn Ysbyty Athrofaol Cymru. Yn dilyn pandemig COVID-19, nodwyd bod gweithwyr iechyd proffesiynol yn defnyddio menig ansterilaidd mewn sefyllfaoedd lle nad oedd eu hangen. Roedd hyn yn arwain at groeshalogi, hylendid dwylo gwael a gwastraff plastig sylweddol. Arweiniodd astudiaeth beilot at ddefnyddio 326,000 yn llai o fenig ac osgoi 1.1 tunnell o wastraff clinigol.

Cyflwynwyd yr ymgyrch ar draws y Bwrdd Iechyd gan y tîm Siapio Newid, adnodd ymroddedig y Bwrdd Iechyd ar gyfer newid, gan weithio mewn partneriaeth agos â thimau clinigol i ddeall pryd a pham roedd menig yn cael eu defnyddio.

Bu timau Atal a Rheoli Heintiau, Caffael, Iechyd a Diogelwch, Iechyd y Cyhoedd, a thimau clinigol ac anghlinigol yn cydweithio drwy gydol yr ymgyrch hon i lunio a chyflawni'r gwaith.

Rhannodd dros 400 o staff ar draws y Bwrdd Iechyd eu mewnwelediadau, gan helpu'r tîm Siapio Newid i ddatblygu adnoddau clir, yn seiliedig ar dystiolaeth, gan gynnwys canllaw ymarferol Menig i Ffwrdd a phosteri trawiadol ar gyfer staff a chleifion. Profwyd y rhain yn gyntaf ym maes Gofal Critigol a'r Uned Achosion Brys cyn cael eu cyflwyno'n ehangach.

Mae'r canlyniadau wedi bod yn drawiadol. Rhwng Mai 2025 a Chwefror 2026:

• Archebwyd 3.3 miliwn yn llai o fenig
• Osgowyd gwariant o £103,520
• Roedd yr arbediad carbon yn cyfateb i 12 hediad yn ôl ac ymlaen o Lundain i Perth

Clywsom hefyd gan gydweithwyr eu bod yn fwy hyderus o ran gwybod pryd mae angen menig, a phryd nad oes eu hangen, ochr yn ochr â gwell dealltwriaeth o hylendid dwylo. Dywedodd un clinigydd: “Rwy'n llawer mwy ymwybodol o pryd a ble mae angen menig. Rwy'n hapus i dynnu fy menig gyda'r claf cywir yn y sefyllfa gywir. “Rwy'n teimlo ei fod yn fy ngwneud yn fwy ymwybodol o hylendid dwylo.”

Mae llwyddiant yr ymgyrch Menig i Ffwrdd wedi cael ei gydnabod y tu hwnt i'r Bwrdd Iechyd. Enillodd Wobr Cynaliadwyedd GIG Cymru am Ledaeniad a Graddfa (2025), cafodd ei rhoi ar restr fer Gwobr Gwella AaGIC (2026) a'i hamlygu gan y Coleg Nyrsio Brenhinol fel enghraifft bosibl. Mae adnoddau wedi cael eu mabwysiadu'n genedlaethol ledled Cymru.

Dywedodd Chloe Chettleburgh o'r tîm Siapio Newid: “Mae ymgyrch Menig i Ffwrdd wedi dangos beth sy'n bosibl pan fydd mewnwelediad, cydweithio a chyfathrebu clir yn dod at ei gilydd, gan droi syniad syml yn newid amgylcheddol, ariannol ac ymddygiadol mesuradwy.”