Technoleg mamolaeth ecogyfeillgar a ddatblygwyd yng YAC bellach ar gael i ysbytai ledled y DU

06 Hydref 2026

Mae technoleg arloesol a ddatblygwyd yn Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd i leihau allyriadau ocsid nitrus mewn gofal mamolaeth bellach ar gael i ysbytai ledled y DU ac Iwerddon, yn dilyn cydweithio rhwng y GIG, Llywodraeth Cymru a'r diwydiant.

Datblygwyd y dechnoleg N2O Clear, a elwir hefyd yn Nitrous Oxide Cracker, trwy gydweithrediad rhwng Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro, Contractau ar gyfer Arloesi Cymru ac E-Breathe. Bydd BOC bellach yn ei farchnata a'i ddosbarthu, gan ddod â'r dechnoleg i sefydliadau gofal iechyd ledled y DU ac Iwerddon.

Yn 2021, gwnaeth yr Anesthetydd Ymgynghorol Dr Charlotte Oliver a'i thîm yn Ysbyty Athrofaol Cymru gymryd rhan yn Academi Lledaeniad a Graddfa Sefydliad Calon y Ddraig, gan eu bod yn awyddus i fynd i'r afael â phroblem gollyngiadau yn y system a ddefnyddir i ddarparu Entonox (nwy ac aer) i fenywod yn y cyfnod esgor. Ar ôl archwilio'r mater yn fanylach, fe wnaethant nodi her newydd: lleihau'r ocsid nitrus a ryddheir i'r atmosffer o Entonox a ddefnyddir yn ystod esgor.

Defnyddir Entonox, a elwir yn gyffredin yn nwy ac aer, yn helaeth i leddfu poen yn ystod esgor. Fodd bynnag, mae'r ocsid nitrus sydd ynddo yn nwy tŷ gwydr pwerus pan gaiff ei ryddhau i'r atmosffer.

Dywedodd Dr Charlotte Oliver: "Pan wnaethon ni gerdded i mewn i'r Academi Lledaeniad a Graddfa gyntaf, ni allai'r un ohonom fod wedi dychmygu y byddai’n arwain at hyn. Daethom ni i mewn gan obeithio lleihau gwastraff ar ein wardiau esgor ein hunain, ac mae'r dechnoleg a dyfodd allan o'r gwaith hwnnw bellach yn mynd i ysbytai ledled y DU ac Iwerddon. Mae gweld hyn yn cyrraedd y raddfa hon yn wirioneddol ostyngedig, ac mae'n brawf o'r hyn y gall tîm ei gyflawni pan roddir yr hyder a'r offer iddo feddwl yn ehangach."

Dechreuodd y tîm drwy gysylltu â Contractau ar gyfer Arloesi Cymru, rhaglen arloesi sy'n cael ei harwain gan her, sy’n rhan o Lywodraeth Cymru. Fe wnaethant lansio her arloesi agored i nodi a datblygu ateb, gan gontractio E-Breathe o Ogledd Iwerddon i ddylunio, datblygu a phrofi'r dechnoleg yn y pen draw.

Y canlyniad oedd N2O Clear, system arloesol sy'n torri ocsid nitrus yn nitrogen ac ocsigen diniwed ar ôl ei ddefnyddio. Mae'r dechnoleg yn sicrhau lleihad o 95% i 99% mewn allyriadau heb effeithio ar y lefel lleddfu poen na'r gofal y mae menywod yn ei dderbyn yn ystod yr esgor.

Ychwanegodd Dr Oliver: “Roedd yr Academi Lledaeniad a Graddfa yn drawsnewidiol i ni. Cyn cymryd rhan, roedd meddwl am weithredu newid mor sylweddol yn frawychus. Rhoddodd yr Academi yr hyder a'r offer ymarferol angenrheidiol i ni ddod â'n gweledigaeth yn fyw. Ein syniad cychwynnol pan wnaethom ymuno oedd cau'r hen faniffoldiau a oedd yn gollwng, ond dysgodd yr Academi ni i ganolbwyntio mwy ar y broblem nag ar ein datrysiad arfaethedig, felly mynd i'r afael â'r gwastraff o Entonox oedd ein cam nesaf naturiol."

Yn dilyn profion llwyddiannus yn yr Uned Famolaeth yn Ysbyty Athrofaol Cymru, mae'r dechnoleg wedi parhau i ennill momentwm. Mae Llywodraeth Cymru wedi sicrhau cyllid i ddarparu unedau i bob bwrdd iechyd yng Nghymru, a hefyd ar safleoedd GIG Lothian a GIG Lloegr yn Hull a Walsall. Mae diddordeb wedi ehangu'n rhyngwladol, gydag unedau wedi'u darparu i'r Almaen a thrafodaethau'n digwydd gyda sefydliadau yng Ngogledd Iwerddon a Gweriniaeth Iwerddon.

Ers hynny, mae E-Breathe wedi derbyn Gwobr Gorwelion Gwyrdd INVENT 2024 a cafodd ei chynnwys ar restr fer Gwobr Cynaliadwyedd y GIG yn 2025.

Mae'r cytundeb gyda BOC yn nodi'r cam nesaf ar y daith arloesi. Drwy’r cytundeb hwn, bydd gan ysbytai ledled y DU ac Iwerddon fynediad at y dechnoleg hon, gan helpu sefydliadau’r GIG i leihau allyriadau carbon wrth gynnal gofal mamolaeth o ansawdd uchel.

Dywedodd Mabon ap Gwynfor, Gweinidog y Cabinet dros Iechyd a Gofal: "Mae'r datrysiad E-Breathe yn enghraifft gymhellol o'r hyn y mae ein rhaglen Arloesi, Technoleg a Phartneriaethau (ITP) yn anelu at ei gyflawni."

“Nid oedd ateb yn bodoli yn y farchnad ar gyfer y niwed amgylcheddol a achosir gan Entonox sy’n cael ei anadlu allan yn ein hunedau mamolaeth. Gyda chefnogaeth ein partneriaid cyflawni a ariennir gan ITP, Academi Lledaeniad a Graddfa’r Academi Dysgu Dwys a Contractau ar gyfer Arloesi Cymru, cafodd technoleg E-breathe ei chynllunio, ei phrofi'n drylwyr a'i chyflwyno’n llwyddiannus i ddiwallu angen gwirioneddol heb ei ddiwallu yn ein system iechyd.

"Mae'r ffaith bod y dechneg arloesol hon bellach wedi cyrraedd ysbytai ledled y DU ac Iwerddon yn dyst i'r hyn y gellir ei gyflawni pan fydd Llywodraeth Cymru, y GIG a'r diwydiant yn cydweithio gyda'r gefnogaeth iawn y tu ôl iddynt."

Dywedodd Faye Williams, Rheolwr Prosiect yn Contracts for Innovation Cymru: "Mae'r prosiect hwn yn dangos gwerth dod â gwahanol arbenigeddau ynghyd ar wahanol gamau o'r daith arloesi." Gwnaeth yr Academi Lledaeniad a Graddfa helpu Charlotte a'i thîm i ddatblygu a mireinio'r her, tra gwnaethom ni ddarparu'r llwybr arloesi dan arweiniad her i nodi, datblygu a phrofi ateb cyn cefnogi ei ddatblygiad hyd at fasnacheiddio.

"Mae'n wych gweld syniad a ddeilliodd o her glinigol rheng flaen yn esblygu i fod yn gynnyrch sydd ar gael yn fasnachol gyda'r potensial i fod o fudd i wasanaethau mamolaeth ledled y DU a thu hwnt." Mae'n enghraifft wych o sut y gall cydweithio ar draws ecosystem arloesi Cymru helpu i droi syniadau uchelgeisiol yn atebion go iawn."

Dywedodd David McLaughlin, Prif Weithredwr E-Breathe: “Roedd y gefnogaeth a gafwyd gan dîm Cymru o’r radd flaenaf. O nodi ac egluro'r broblem, beirniadu dyluniad y cynnyrch, profi in situ, a darparu cymorth ac anogaeth barhaus. Rydym wrth ein bodd bod yr hyn a oedd unwaith yn syniad bellach yn gynnyrch ffisegol sydd ar gael ledled y DU a thu hwnt i helpu i fynd i'r afael ag effaith ocsid nitrus ar yr hinsawdd - ni fyddai'n bodoli heb fentrau fel hon.”