Prosiect cenedlaethol AWTTC i wella'r broses o ragnodi gwrthfiotigau ar y rhestr fer ar gyfer Gwobr GIG Cymru

19 Tachwedd 2026

Llongyfarchiadau i'r tîm yng Nghanolfan Therapiwteg a Thocsicoleg Cymru Gyfan (AWTTC), sydd wedi'i lleoli yng Nghanolfan Academaidd Routledge yn Ysbyty Athrofaol Llandochau, a gyrhaeddodd y rhestr fer ar gyfer Gwobr GIG Cymru am eu prosiect Newid i Bum Diwrnod.

Mae'r Newid i Bum Diwrnod yn dwyn ynghyd data rhagnodi, dangosfwrdd rhyngweithiol a chymorth rhagnodi digidol i optimeiddio hyd y cwrs gwrthfiotig ar draws Cymru.

Mae'r prosiect wedi cael ei enwebu yn y categori Gwobr Gwybodaeth, gan gydnabod ei ddefnydd arloesol o ddata ac offer digidol i gefnogi gwelliannau mewn gofal cleifion a stiwardiaeth wrthficrobaidd. Cyflwynodd Ddangosydd Rhagnodi Cenedlaethol (NPI) cyntaf Cymru ar gyfer hyd y cwrs gwrthfiotig.

Mae Canllawiau Gwrthficrobaidd Gofal Sylfaenol Grŵp Strategaeth Feddyginiaethau Cymru Gyfan (AWMSG) yn argymell y cwrs gwrthfiotig effeithiol byrraf ar gyfer heintiau'r llwybr anadlol heb gymhlethdodau, gyda chyrsiau pum niwrnod yn cael eu hargymell ar gyfer amoxicillin, doxycycline a clarithromycin lle bo'n briodol yn glinigol. Fodd bynnag, dangosodd data rhagnodi fod cyrsiau hirach yn parhau i fod yn gyffredin. Fel rhan o'r broses datblygu NPI yn hydref 2023, dangosodd data rhagnodi sylfaenol o'r chwarter a ddaeth i ben ym mis Medi 2023 mai dim ond 50% o bresgripsiynau amoxicillin 500 mg, 27% o bresgripsiynau doxycycline 100 mg a 26% o bresgripsiynau clarithromycin 500 mg a roddwyd fel cyrsiau pum niwrnod.

I fynd i'r afael â'r amrywiad hwn, gweithiodd AWTTC yn agos gyda rhanddeiliaid, gan gynnwys arweinwyr rhagnodi, meddygon teulu, fferyllwyr gwrthficrobaidd, Iechyd Cyhoeddus Cymru a Grŵp Fferylliaeth Gwrthficrobaidd Cymru, i ddatblygu NPI newydd sy'n canolbwyntio ar hyd y cwrs gwrthfiotig. Mae'r dangosydd yn mesur cyrsiau pum niwrnod fel canran o'r holl bresgripsiynau pump a saith niwrnod ar gyfer capsiwlau amoxicillin 500 mg, capsiwlau doxycycline 100 mg a thabledi clarithromycin 500 mg.

Elfen allweddol oedd datblygu dangosfwrdd cenedlaethol rhyngweithiol, wedi'i gyd-gynllunio a'i fireinio â rhanddeiliaid, sy'n caniatáu i ddefnyddwyr GIG Cymru gymharu data rhagnodi ar lefel bwrdd iechyd, clwstwr a phractisau meddygon teulu. Mae'r dangosfwrdd yn helpu i adnabod amrywiadau ac yn cefnogi ymyriadau lleol wedi'u targedu. Yn ogystal, gweithredwyd negeseuon yn cefnogi penderfyniadau rhagnodi a newidiadau i feintiau awgrymedig o fewn systemau rhagnodi meddygon teulu i annog cyrsiau pum niwrnod lle bo'n briodol yn glinigol. Cyflwynwyd yr NPI ar gyfer hyd y cwrs gwrthfiotig yn ffurfiol ym mis Ebrill 2025, gyda byrddau iechyd eisoes yn ymwybodol o'r bwriad o'i gyflwyno yn dilyn eu cyfranogiad yn ei ddatblygiad.

Gwelliannau sylweddol ledled Cymru

Mae'r prosiect wedi bod yn gysylltiedig â gwelliannau sylweddol mewn arferion rhagnodi. Wrth gymharu'r chwarteri a ddaeth i ben ym mis Medi 2023 a mis Rhagfyr 2025, roedd symudiad clir tuag at ragnodi bob pum niwrnod ar draws y tri gwrthfiotig.

Ar gyfer amoxicillin, cynyddodd rhagnodi pum niwrnod o 50% i 85.1%, gan ragori ar y targed cenedlaethol o 75%, gyda phob un o'r saith bwrdd iechyd yn cyrraedd y targed. Gwelwyd gwelliannau tebyg ar gyfer doxycycline, gan gynyddu o 27% i 72.4%, a clarithromycin, gyda chynnydd o 26% i 61.2%. Culhaodd yr amrywiad rhwng byrddau iechyd yn sylweddol hefyd, gyda'r bwlch rhwng y cyfraddau rhagnodi pum niwrnod uchaf ac isaf yn lleihau 84% ar gyfer amoxicillin, 55% ar gyfer doxycycline a 44% ar gyfer clarithromycin.

Manteision i gleifion, y GIG a'r amgylchedd

Amcangyfrifir bod 859,000 diwrnod o amlygiad i wrthfiotigau wedi'u hosgoi yn 2025 o'i gymharu â 2024. Gall y gostyngiad hwn mewn amlygiad diangen i wrthfiotigau helpu i leihau baich y driniaeth a'r risg o effeithiau andwyol i gleifion, gan gefnogi ymdrechion i fynd i'r afael ag ymwrthedd gwrthficrobaidd.

Roedd y gostyngiad yn niferoedd y gwrthfiotigau hefyd yn gysylltiedig ag arbedion cost meddyginiaethau amcangyfrifedig o £234,000 yn 2025, gan gynnwys tua £86,000 ar gyfer amoxicillin, £38,500 ar gyfer doxycycline a £109,500 ar gyfer clarithromycin. Mae'r newid o gyrsiau saith diwrnod i bum diwrnod hefyd yn helpu i leihau gwastraff meddyginiaeth a'r effaith amgylcheddol sy'n gysylltiedig â defnyddio gwrthfiotigau.

Dull cenedlaethol “Unwaith i Gymru”

Un o gryfderau mawr y prosiect Newid i Bum Diwrnod yw ei ddull cydweithredol, cenedlaethol.

Drwy ddatblygu un mesur, dangosfwrdd ac offer cymorth rhagnodi i'w defnyddio ar draws Cymru, roedd sefydliadau'r GIG yn gallu mabwysiadu dull cyson yn hytrach na chreu datrysiadau lleol ar wahân. Helpodd hyn i ganolbwyntio adnoddau ar gyflawni gwelliannau yn hytrach na datblygu systemau dyblyg. Mae'r prosiect wedi dangos sut y gellir trawsnewid data rhagnodi arferol yn wybodaeth ystyrlon sy'n cefnogi gwelliannau mesuradwy mewn arferion rhagnodi gwrthfiotigau.

Edrych i'r dyfodol

Mae adroddiadau NPI chwarterol yn parhau i ddarparu data i fonitro perfformiad rhagnodi a nodi cyfleoedd i wella. Bydd cam nesaf y prosiect yn canolbwyntio ar gynnal cynnydd, lleihau'r amrywiad sy'n weddill a chefnogi byrddau iechyd i gyflawni'r targed o 75% ar gyfer rhagnodi o fewn pum niwrnod ar draws y tri gwrthfiotig.

Bydd AWTTC yn parhau i weithio gyda thimau fferylliaeth gwrthficrobaidd ar draws Cymru i rannu dysgu a chefnogi gwelliannau parhaus mewn rhagnodi gwrthfiotigau. Bydd gwaith yn y dyfodol yn archwilio datblygiad deunyddiau ar gyfer cleifion drwy'r fenter ‘Eich Meddyginiaethau, Eich Iechyd’ i godi ymwybyddiaeth o fanteision cyrsiau gwrthfiotig byrrach.