Asesiadau Diagnostig ar gyfer Awtistiaeth

Beth yw awtistiaeth?

Mae awtistiaeth yn gyflwr datblygiadol gydol oes sy'n effeithio ar sut mae pobl yn deall ac yn rhyngweithio â'r byd. Fe'i gelwir yn gyflwr sbectrwm oherwydd bod unigolion awtistig yn ei brofi mewn sawl ffordd wahanol. Er enghraifft, efallai y bydd gan rai pobl anabledd dysgu sy’n digwydd ar yr un pryd neu anghenion cymorth uchel, tra efallai na fydd angen cymorth ychwanegol ar eraill.  

Mae gan bobl awtistig, fel pawb, gryfderau ac anghenion gwahanol. Fodd bynnag, mae gan bob person awtistig feysydd cyffredin o wahaniaeth, a all effeithio arnynt mewn gwahanol ffyrdd:  

• Rhyngweithio cymdeithasol a chyfathrebu  

• Trefniadau arferol, ymddygiadau ailadroddus, a diddordebau dwys  

Mae llawer o bobl awtistig hefyd yn profi anawsterau iechyd meddwl. Mae llawer o gryfderau’n gysylltiedig â bod yn awtistig, fel bod ag arbenigedd mewn pwnc dewisol, bod yn deyrngar, a meddu ar synnwyr cryf o gyfiawnder.  

Asesiadau diagnostig

Rhaid i asesiadau awtistiaeth gael eu cynnal gan weithwyr proffesiynol sydd wedi cael hyfforddiant arbenigol. Mae asesiad llawn fel arfer yn cynnwys:  

• Hanes datblygiadol manwl  

• Arsylwadau  

• Gwybodaeth gan rywun sy'n adnabod y person yn dda (e.e. rhiant)  

Mae llawer o bobl yn cael diagnosis yn ystod plentyndod ond mae nifer cynyddol o oedolion yn ceisio asesiadau oherwydd ymwybyddiaeth gynyddol o awtistiaeth  

Meini prawf diagnostig:

• I gael diagnosis o awtistiaeth, rhaid bod gan berson:  

  Anawsterau sylweddol o ran:   

• Rhyngweithio cymdeithasol a chyfathrebu  

• Ymddygiadau, diddordebau neu weithgareddau cyfyngedig ac ailadroddus  

• Rhaid i'r anawsterau hyn:   

• Fod yn rhai gydol oes (gan ddechrau yn ystod plentyndod)  

• Effeithio ar sawl maes o fywyd  

• Mae rhai enghreifftiau o anawsterau yn y tabl isod. Nid oes angen eich bod yn profi pob anhawster posibl, ond rhaid bod gennych wahaniaethau yn y ddau faes.  

Proses asesu'r IAS 

• Mae asesiad diagnostig a ddilynir gan yr IAS yn cadw at Ganllawiau NICE ar gyfer 'Awtistiaeth: cydnabod, atgyfeirio, diagnosis a rheoli oedolion ar y sbectrwm awtistiaeth (NICE, 2012). '    

• Mae'r aseswyr i gyd yn ymarferwyr medrus gyda phroffesiwn craidd perthnasol, profiad helaeth o awtistiaeth, a hyfforddiant diagnostig.    

• Mae'r tîm diagnostig yn cael ei oruchwylio gan yr Arweinydd Clinigol, Seicolegydd Clinigol Ymgynghorol, mae'r tîm yn cael goruchwyliaeth reolaidd a datblygiad proffesiynol parhaus.  

• Mae'r tîm yn fedrus wrth asesu awtistiaeth ar draws gwahanol symptomau, rhywiau a phroffiliau masgio.  

Beth sy'n digwydd ar ôl atgyfeiriad?  

1. Caiff eich atgyfeiriad ei adolygu gan y tîm IAS.  

2. Os darperir digon o wybodaeth, byddwch yn derbyn holiadur brysbennu.  

3. Ar ôl dychwelyd yr holiadur, cynigir apwyntiad brysbennu i chi (fel arfer o fewn 3–6 mis).  

4. Os nodir asesiad llawn:   

            - Byddwch yn ymuno â'r rhestr aros (hyd at 3 blynedd ar hyn o bryd ym mis Rhagfyr 2025 ac yn debygol o gynyddu).  

            - Byddwch yn cwblhau dau holiadur cyn-asesu (un gennych chi, un gan rywun sy'n eich adnabod yn dda).  

            - Byddwch yn mynychu asesiad wyneb yn wyneb (hyd at 4 awr, yn hirach os yw'n gymhleth).  

5. Os nad oes angen asesiad llawn, byddwch yn cael eich rhyddhau a'ch cyfeirio at wasanaethau eraill, os yw'n berthnasol.  

Gwneud atgyfeiriad 

Wrth i ymwybyddiaeth o awtistiaeth a niwrowahaniaeth gynyddu, mae nifer y bobl sy'n hunanatgyfeirio ar gyfer asesiad hefyd wedi cynyddu. Mae llawer o bobl yn ystyried yn gryf eu bod yn awtistig cyn yr asesiad. Fodd bynnag, efallai mai'r canlyniad yw nad ydych chi'n bodloni'r meini prawf diagnostig, hyd yn oed os oes gennych chi nodweddion sy'n gorgyffwrdd ag awtistiaeth. Gall hyn wneud i bobl deimlo'n ofidus neu'n rhwystredig. Ystyriwch a ydych chi'n barod ar gyfer y posibilrwydd hwn cyn bwrw ymlaen.  

I atgyfeirio am asesiad awtistiaeth cwblhewch y Ffurflen Atgyfeirio hon 

A yw'r IAS yn derbyn asesiadau awtistiaeth preifat?   

Mae'r IAS yn cefnogi oedolion sydd wedi cael diagnosis o awtistiaeth. Os gwnaed y diagnosis yn breifat neu gan wasanaeth arall, bydd yr IAS yn gofyn am gopi o'r adroddiad diagnostig (oni bai ei fod eisoes ar gael ar y system electronig, e.e., gan wasanaethau plant). Dim ond os ydynt yn dilyn canllawiau NICE ar gyfer asesiad llawn y derbynnir diagnosisau preifat.  

Wrth adolygu asesiad preifat, rydym yn gwirio ei fod yn bodloni canllawiau NICE: 'Awtistiaeth: cydnabod, atgyfeirio, diagnosis a rheoli oedolion ar y sbectrwm awtistiaeth (NICE, 2012). Gwnewch yn siŵr bod eich asesiad yn dilyn y safonau hyn.  

Gofynion NICE ar gyfer Asesiad Llawn  

• Wedi'i gynnal gan glinigwyr cymwys  

• Dull seiliedig ar dîm  

• Yn cynnwys asesiad arsylwadol (e.e., arsylwi uniongyrchol neu offeryn fel ADOS)  

• Yn cynnwys aelod o'r teulu, partner, gofalwr, neu'n defnyddio tystiolaeth ddogfennol o ymddygiad cyfredol/yn y gorffennol a datblygiad cynnar  

• Yn ystyried amodau gwahaniaethol neu sy’n cyd-ddigwydd  

• Yn defnyddio offer diagnostig ffurfiol ar gyfer achosion cymhleth  

• Yn asesu nodweddion craidd awtistiaeth ar draws oes ac yn cynnwys hanes datblygiadol cynnar (neu'n egluro pam nad yw'n bosibl)  

• Yn nodi a yw meini prawf diagnostig yn cael eu bodloni yn ôl ICD-11 neu DSM-5