Alcohol

Mae'r tudalennau hyn i'ch helpu i ddeall mwy am y gwaith y mae Tîm Iechyd y Cyhoedd Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro yn ei wneud ar alcohol.

Ewch yma os hoffech chi ddysgu mwy am sut y gall yfed alcohol effeithio ar eich iechyd a'ch lles neu os ydych chi eisiau help i yfed llai.

Effaith alcohol ar iechyd a lles

Mae yfed alcohol yn gysylltiedig â risgiau o ddatblygu nifer o afiechydon anhrosglwyddadwy, fel clefyd yr afu a'r galon, yn ogystal â chyflyrau iechyd meddwl ac ymddygiadol fel iselder, gorbryder ac anhwylderau defnyddio alcohol¹. Mae alcohol hefyd yn cynyddu'r risg o sawl math o ganser, gan gynnwys canser y fron, yr afu, y pen a'r gwddf, yr oesoffagws a'r colon a'r rhefr¹. Nid oes unrhyw fath o yfed alcohol sy'n ddi-risg; mae hyd yn oed lefelau isel yn gysylltiedig â rhai risgiau a gall achosi niwed¹.

Mae yfed alcohol mewn modd niweidiol hefyd yn cael effaith cymdeithasol a rhyng-genedlaethol ehangach, gan gynnwys trwy niwed corfforol uniongyrchol, fel anafiadau, trais a syndrom alcohol y ffetws, ac fel profiad niweidiol yn ystod plentyndod (ACE). Nododd 14% o oedolion a holwyd yng Nghymru eu bod wedi dod i gysylltiad â chamddefnydd alcohol yn ystod eu plentyndod, gyda nifer o brofiadau niweidiol yn ystod plentyndod yn cynyddu risg yr unigolion eu hunain o ddatblygu ymddygiadau sy'n niweidiol i iechyd, fel yfed risg uchel².

Er gwaethaf hyn, yn 2024, dangosodd Arolwg Cenedlaethol Cymru fod 21.5% o oedolion sy'n byw yn ardal Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro wedi nodi eu bod yn yfed mwy na'r canllawiau a argymhellir (uwchlaw 14 uned), sy'n uwch na chyfartaledd Cymru (17.2%)³. Roedd 28% o blant (11-16 oed) yng Nghaerdydd a'r Fro hefyd wedi nodi eu hunain eu bod wedi yfed alcohol yn 2023⁴.  

Nid yw effeithiau yfed alcohol niweidiol yn brofiad cyfartal ar draws ein poblogaeth chwaith. Yng Nghymru yn 2024 / 25, roedd cyfran yr holl gleifion a gafodd eu derbyn o ganlyniad i gyflyrau penodol i alcohol, a oedd yn byw yn y 10 y cant o'r ardaloedd mwyaf difreintiedig, 2.9 gwaith yn uwch na'r rhai o'r ardaloedd lleiaf difreintiedig⁵. 

Mae achosion o yfed lefelau uchel o alcohol gyda'r nos yng Nghaerdydd a Bro Morgannwg hefyd yn cyfrannu at drais a throsedd sy'n gysylltiedig ag alcohol ac effaith ar ein gwasanaethau iechyd, gan gynnwys arwain at fwy o bobl yn mynd i'r Uned Achosion Brys yn Ysbyty Athrofaol Cymru a'r Ganolfan Triniaeth Alcohol yng nghanol dinas Caerdydd.

Gwaith Tîm Iechyd y Cyhoedd, mewn partneriaeth, ar atal niwed alcohol

Mae Tîm Iechyd y Cyhoedd y Bwrdd Iechyd Prifysgol yn gweithio'n agos gyda'n partneriaid niferus, y tu mewn a'r tu allan i'r Bwrdd Iechyd, i ddeall sut mae alcohol yn effeithio ar ein cymunedau; i godi ymwybyddiaeth am niwed alcohol; i gydweithio i atal y niwed hwnnw; ac i gefnogi ein partneriaid i helpu'r rhai yr effeithir arnynt gan alcohol.

Ein Cyfarwyddwr Gweithredol Iechyd y Cyhoedd, Dr Claire Beynon, yw Cadeirydd Bwrdd Cynllunio Ardal Caerdydd a'r Fro (APB), sef cydweithrediad o bartneriaid o bob rhan o'r ardal sy'n gyfrifol am ddatblygu, darparu a gwella gwasanaethau camddefnyddio sylweddau. 

Rydym hefyd wedi sefydlu Grŵp Atal Niwed Alcohol, sy'n dwyn ynghyd cydweithwyr o bob rhan o'r Bwrdd Iechyd, i gryfhau ac adeiladu ar waith sy'n digwydd eisoes ar alcohol, ac i ddatblygu gwaith cydweithredol newydd. Er enghraifft, rydym wedi gweithio gyda Thîm Cymorth APB, yr Uned Achosion Brys a Thimau Diogelu'r BIP, a Gwasanaeth Cyffuriau ac Alcohol Caerdydd a'r Fro (CAVDAS), i ddatblygu cynnig sgrinio alcohol ac ymyrraeth alcohol fer i gleifion sy'n mynychu Uned Achosion Brys Ysbyty Athrofaol Cymru.

Rydym yn cymryd rhan yn rheolaidd mewn addysg a chodi ymwybyddiaeth i atal niwed alcohol, gan gynnwys creu adnoddau a mynychu digwyddiadau mewn lleoliadau cymunedol ac addysgol i roi gwybodaeth a chyngor.

Rydym hefyd yn darparu hyfforddiant ac adnoddau i'r rhai sy'n darparu ymyriadau byr ar alcohol fel rhan o'u rolau. Sgyrsiau byr, strwythuredig yw'r rhain sydd â'r nod o gefnogi ac annog unigolion i wneud newidiadau cadarnhaol i'w hiechyd a'u lles drwy leihau faint o alcohol maen nhw'n ei yfed.

Ar lefel y gymuned a'r boblogaeth, rydym hefyd yn cefnogi camau gweithredu i atal niwed alcohol, er enghraifft drwy weithio gyda'n partneriaid ar geisiadau am drwyddedau alcohol, ac wrth ymateb i ymgynghoriadau'r Llywodraeth ar bolisi alcohol.

Cysylltwch os hoffech ddysgu mwy am unrhyw ran o'r gwaith rydyn ni'n ei wneud. Anfonwch e-bost at Dîm Iechyd y Cyhoedd Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro ar Cav.Publichealthteam@wales.nhs.uk; neu ffoniwch ni ar 02921 836 505.

I weithwyr proffesiynol iechyd a gofal - sut alla i gael mwy o help?

Am gymorth pellach i glaf neu gleient:

Mae gwybodaeth ddibynadwy a hawdd ei darllen am alcohol ac iechyd, gan gynnwys cyngor ar yfed risg is, ar gael ar dudalennau gwe alcohol ein tîm ac o dudalennau gwe Cadw Fi'n Iach y BIP. Mae canllaw hunangymorth mwy manwl y GIG ar ddeall arferion yfed ar gael, yn ogystal â thaflen y gellir ei hargraffu, [AS1] ‘Ystyried Eich Yfed’, gan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Mae rhagor o gymorth ar gael gan Wasanaeth Cyffuriau ac Alcohol Caerdydd a'r Fro (CAVDAS) a DAN 247 – Llinell Gymorth Cyffuriau ac Alcohol Cymru.

Gellir atgyfeirio cleifion hefyd at CAVDAS i gael cymorth neu i'r Uned Ddibyniaeth Gymunedol.

Mae Tîm Nyrsio Ysgol Caerdydd a'r Fro - Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro hefyd ar gael i roi cymorth os yw defnyddio alcohol yn effeithio'n uniongyrchol neu'n anuniongyrchol ar blentyn neu berson ifanc yng Nghaerdydd a'r Fro.

Am hyfforddiant pellach:

Mae CAVDAS yn cynnig hyfforddiant i weithwyr proffesiynol sy'n cefnogi pobl sy'n defnyddio alcohol neu gyffuriau yng Nghaerdydd a'r Fro.

Mae hyfforddiant ar-lein Gwneud i Bob Cyswllt Gyfrif ar gael yma MECC // Rhwydwaith Iechyd y Cyhoedd: Hafan. Mae hyn yn cynnwys modiwl hyfforddi ar-lein Lefel 2, Ymyriad Byr ar Alcohol (ABI) sy'n seiliedig ar dystiolaeth i ddatblygu sgiliau, gwybodaeth a hyder wrth gyflwyno Ymyriad Byr ar Alcohol (ABI). 

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

^[1] World Health Organization (2024) Alcohol. Cyrchwyd: 18 Medi 2025. Ar gael o: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/alcohol

^[2] Iechyd Cyhoeddus Cymru (2015) Astudiaeth Cymru ar Brofiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod. Profiadau Niweidiol yn ystod Plentyndod a'u heffaith ar ymddygiad sy'n niweidio iechyd ymhlith poblogaeth oedolion Cymru. Cyrchwyd: 17 Medi 2025. Ar gael o: https://phw.nhs.wales/files/aces/aces-and-their-impact-on-health-harming-behaviours-in-the-welsh-adult-population-pdf/

^[3] Iechyd Cyhoeddus Cymru (2025) Offeryn adrodd Fframwaith Canlyniadau Iechyd y Cyhoedd ar gyfer Cymru. Ar gael o: PHOF_Dashboard.knit (shinyapps.io). Cyrchwyd: 17 Ebrill 2025

^[4] Iechyd Cyhoeddus Cymru (2025) Dangosfwrdd Iechyd a Lles Plant Ysgolion Uwchradd. Cyrchwyd: 18 Medi 2025. Ar gael o: https://publichealthwales.shinyapps.io/SHRN_Dashboard/

^[5] Iechyd Cyhoeddus Cymru (2025) Cloddio data Cymru: Y proffil blynyddol ar gyfer camddefnyddio sylweddau 2024/25. Cyrchwyd: 17 Rhagfyr 2025. Ar gael o: https://phw.nhs.wales/publications/publications1/data-mining-wales/