Diwrnod Clefyd Parkinson y Byd 2026 | Stori Nigel o'r diagnosis i wersi bywyd ymarferol

10 Ebrill 2026

Yn 2014, sylwodd Nigel Gibbs ei fod yn cael anhawster clymu ei wregys diogelwch. Ar ôl cael y car wedi'i wirio a chanfod dim byd o'i le, ac wrth iddo gael mwy o anhawster i blygu ei fraich i wisgo ei gôt a'i siaced, aeth i weld ei feddyg.

Cynhaliodd y meddyg teulu rai profion cychwynnol ac atgyfeiriodd Nigel, a oedd yn 68 oed, at feddyg ymgynghorol. Yn dilyn ymchwiliadau pellach, cadarnhawyd diagnosis o glefyd Parkinson. “Doeddwn i ddim yn ei ddisgwyl,” meddai Nigel. “Doeddwn i ddim yn gwybod llawer am glefyd Parkinson ar y cam hwnnw.”

Un o'r pethau cyntaf a eglurodd ei feddyg ymgynghorol oedd bod clefyd Parkinson yn effeithio ar bawb yn wahanol. Mae Nigel yn byw mewn maestref ar gyrion Caerdydd. Yng Nghymru, mae tua 8,600 o bobl yn byw gyda chlefyd Parkinson, cyflwr niwrolegol cynyddol sydd â thua 40 o symptomau cydnabyddedig.

Mae'r symptomau'n cynnwys cryndod, anystwythder ac arafwch o ran symudiad, yn ogystal ag anhwylderau cysgu, llawysgrifen fach a lleferydd aneglur. Mae pob person yn profi cyfuniad o symptomau, ac mae'r amrywiad enfawr hwn yn siapio sut mae'r cyflwr yn cael ei reoli.

Cyfnod o "newid o un peth i’r llall"

Mae Nigel yn disgrifio'r flwyddyn gyntaf yn dilyn ei ddiagnosis fel cyfnod o "newid o un peth i’r llall" tra bod gwahanol gyfuniadau o feddyginiaeth yn cael eu rhoi ar brawf. Unwaith y daethpwyd o hyd i gyfuniad effeithiol, roedd y degawd canlynol yn “eithaf sefydlog”. “Roedd clefyd Parkinson yno drwy’r amser,” meddai, “ond roedd yn rhywbeth y des i arfer ag ef.”

Cyn ymddeol, roedd Nigel yn rhedeg busnes lloriau ac mae wedi mynd ati i wynebu clefyd Parkinson gyda ffordd debyg o feddwl, yn drefnus a phwrpasol. “Rydw i wedi bod mewn busnes drwy gydol fy oes,” meddai. “Rydych chi'n gwneud pethau cam wrth gam. Yn gyntaf, mae'n rhaid i chi ddarganfod beth yw pwrpas y cyfan."

Mae addasu i'r heriau dyddiol

Un o'r ffynonellau cymorth mwyaf gwerthfawr yn y dyddiau cynnar oedd clywed gan eraill sy'n byw gyda chlefyd Parkinson. “Roedden nhw’n garedig iawn yn dweud wrtha i beth ddigwyddodd iddyn nhw,” eglurodd. “Roedd y wybodaeth honno’n ddefnyddiol iawn oherwydd fe helpodd fi i ddeall beth oeddwn i’n mynd i’w wynebu, beth oedd yn debygol o ddigwydd a beth i edrych amdano.” Ar ôl elwa ar brofiad eraill, mae Nigel yn hapus i rannu ei brofiad ei hun, gan annog pobl i ddewis unrhyw beth sy'n berthnasol i'w sefyllfa.

Mae addasu i'r heriau dyddiol wedi bod yn rhan bwysig o fyw gyda chlefyd Parkinson. Oherwydd ei fod yn cael anhawster codi o gadeiriau, byddai’n archwilio ystafelloedd i geisio dod o hyd i gadeiriau â breichiau, ac ar ôl gwrthsefyll y syniad o ddefnyddio ffon gerdded i ddechrau, mae bellach yn ei gweld yn bwysig. “Y rhan fwyaf o’r amser rydw i wedi bod yn weddol sefydlog ar fy nhraed,” meddai, “ond mae’n bwysig iawn cael y ffon er mwyn i chi allu cynnal eich hun os byddwch chi’n teimlo ychydig yn ansefydlog.” Mae cwympo yn aml yn arwain at broblemau mwy.”

Bwysigrwydd aros yn egnïol

Mae Nigel hefyd yn tynnu sylw at bwysigrwydd aros yn egnïol. “P’un a ydych yn cerdded o amgylch y tŷ neu yn yr awyr agored, daliwch ati i symud,” meddai. “A daliwch ati i wneud pethau, gyda’ch dwylo neu’ch ymennydd. Po fwyaf egnïol y byddwch chi, y mwyaf y mae'n ymddangos bod y cyflwr yn cael ei gadw dan reolaeth.”

Mae meddyginiaeth hefyd wedi bod yn allweddol. “Unwaith y byddwch chi’n dod o hyd i’r cymysgedd gorau o dabledi, mae’n bwysig cadw at yr amserlen,” meddai. “O fewn 20 munud i hanner awr o anghofio, rydych chi'n gwybod bod rhywbeth o'i le.” I helpu gyda hyn, mae'n argymell gosod larymau a defnyddio trefnydd pils fel bod meddyginiaeth yn barod pan fo angen.

Dros y blynyddoedd, mae Nigel wedi cadw dyddiadur, gan gofnodi digwyddiadau allweddol a samplau o lawysgrifen. Mae hyn wedi ei helpu i sylwi ar newidiadau graddol dros amser ac mae'n darparu cofnod gwerthfawr wrth gwrdd â chlinigwyr newydd.

"Rydw i wedi cael gofal arbennig o dda"

Dywed Nigel fod y tîm clefyd Parkinson yn Ysbyty Athrofaol Llandochau yn "gwbl ardderchog". Mae wedi manteisio ar ystod eang o gymorth, gan gynnwys therapi lleferydd ac iaith a ffisiotherapi, ac mae'n gwerthfawrogi gallu cysylltu â Nyrsys Clinigol Arbenigol pan fydd problemau'n codi. “Gallwch chi siarad o gartref, mewn amgylchedd hamddenol, am beth bynnag sy’n eich poeni chi,” meddai. “Rydw i wedi cael gofal arbennig o dda.”

I gloi mae'n dweud: “Y prif beth yw, peidiwch â rhuthro. Cymerwch eich amser. Mae straen a phwysau yn tarfu ar gydbwysedd popeth, felly mae'n rhaid i chi bwyllo a gwneud pethau cam wrth gam. Os bydd popeth yn cymryd mwy o amser, rhaid derbyn hynny.”

Mae Diwrnod Clefyd Parkinson y Byd (11 Ebrill 2026) yn ein hatgoffa o'r heriau y mae pobl â chlefyd Parkinson yn eu hwynebu, yr opsiynau triniaeth sydd ar gael a'r ystod o weithwyr gofal iechyd proffesiynol sy'n gweithio i'w cefnogi.