Prawf sbwng capsiwl newydd yn cynnig dewis amgen cyflymach yn lle endosgopi ledled Cymru

18 Awst 2026

Mae cleifion ledled Cymru yn elwa o brawf newydd a all helpu i nodi cyflyrau sy'n gysylltiedig â chanser yr oesoffagws heb yr angen am endosgopi traddodiadol. Mae'r prawf sbwng capsiwl bellach yn cael ei gynnig yn rheolaidd yng Nghymru yn dilyn llwyddiant prosiect cenedlaethol a hyrwyddwyd gan Dr Hasan Haboubi, Gastroenterolegydd Ymgynghorol Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro.

Ledled Cymru, mae cleifion sydd ag adlifiad asid hirdymor a chyflyrau fel oesoffagws Barrett bellach yn cael cynnig y prawf sbwng capsiwl fel dewis amgen yn lle endosgopi. Mae oesoffagws Barrett yn gyflwr a all ddatblygu mewn pobl sydd ag adlifiad asid hirdymor a gall gynyddu'r risg o ganser yr oesoffagws.

Mae triniaeth endosgopi yn cynnwys meddyg yn mewnosod tiwb hir, hyblyg gyda chamera a golau y tu mewn i'r corff trwy'r geg a'r gwddf i archwilio organau'n weledol a gwneud diagnosis o gyflyrau. Mewn llawer o achosion mae angen tawelydd ar gyfer y driniaeth, a all amharu ar ddiwrnod claf a gwneud y broses yn hirach i weithwyr gofal iechyd proffesiynol.

Gan nad oes angen unrhyw dawelydd ar gyfer y prawf sbwng capsiwl a gall cydweithwyr nyrsio ei gynnal mewn tua hanner awr, mae wedi bod yn broses llawer mwy effeithlon a chyfleus i gleifion a thimau gofal iechyd. Mae ei gyflwyno wedi caniatáu i gydweithwyr weld nifer uwch o gleifion, gan leihau amseroedd aros am endosgopi.

Er mwyn helpu i wneud diagnosis o gyflyrau fel canser yr oesoffagws yn gyflymach ac yn fwy effeithlon, mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro wedi bod yn bartneriaid allweddol yn y Celtic Capsule Project, prosiect ledled Cymru i dreialu mabwysiadu prawf sbwng capsiwl EndoSign® yn genedlaethol. Helpodd y Bwrdd Iechyd i werthuso sut y gellid cyflwyno'r prawf yn ddiogel ac yn effeithiol i ofal rheolaidd, gan gefnogi canfod clefyd yr oesoffagws yn gynharach a lleihau'r angen am endosgopi lle bo'n briodol.

Mae prawf sbwng capsiwl yn broses syml; mae cleifion yn llyncu capsiwl bach sydd ynghlwm wrth edefyn tenau. Unwaith yn y stumog, mae'r capsiwl yn toddi ac yn rhyddhau sbwng bach. Yna, mae gweithiwr gofal iechyd proffesiynol yn tynnu'r sbwng yn ôl i fyny'n ysgafn trwy wddf y claf, gan gasglu celloedd sy'n cael eu hanfon i ffwrdd i'w profi.

“Mae wedi bod yn ymdrech tîm enfawr” meddai Hasan, “Mae nyrsys, endosgopyddion, patholegwyr, cydweithwyr gofal sylfaenol, a'r tîm yng Nghaergrawnt a ddatblygodd y prawf i gyd wedi chwarae rhan enfawr. Fy rôl i oedd helpu i gysylltu'r darnau, fel bod y llwybr yn ddiogel, yn deg ac yn gynaliadwy ym mhob rhan o Gymru.”

“Mae maint y broblem yn ddifrifol. Mae tua 9,400 o bobl yn cael diagnosis o ganser yr oesoffagws yn y DU bob blwyddyn, ac mae llawer gormod yn mynd i weld eu meddyg ar gyfer eu symptomau yn rhy hwyr i gael triniaeth iachaol. Mae dal oesoffagws Barrett yn gynharach yn rhoi cyfle i ni ymyrryd ymhell cyn i ganser ddatblygu, a dyna beth yw pwrpas cyflwyno hyn mewn gwirionedd.”

Mae Hasan a'r tîm hefyd yn cynnal clinig pwrpasol ar gyfer cleifion sy'n profi symptomau adlif yn dilyn prawf sbwng capsiwl. Drwy'r gwasanaeth hwn, gellir tawelu meddyliau cleifion, gallant dderbyn cyngor ar newidiadau i'w ffordd o fyw a meddyginiaeth a, lle bo'n briodol, cael eu rhyddhau'n ddiogel heb fod angen ymchwiliad pellach. Mae hyn yn helpu i sicrhau bod cleifion yn derbyn y gofal cywir wrth leihau'r pwysau ar wasanaethau endosgopi.

“Dydyn ni ddim ar y llinell derfyn. Mae gwaith i'w wneud o hyd i barhau i fireinio'r llwybr. Ond i gleifion ledled Cymru a fyddai fel arall wedi aros, neu wedi cadw draw yn gyfan gwbl, mae hwn yn chwyldro tawel yn y ffordd rydym yn gofalu amdanynt, ac rwy'n falch o'r hyn y mae'r tîm wedi'i adeiladu hyd yn hyn,” meddai Hasan.

Wedi'i ffotograffu: Stary Stanly, Nyrs Sbwng Capsiwl, Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro, Hasan Haboubi, Gastroenterolegydd Ymgynghorol ac Arweinydd Clinigol Sbwng Capsiwl, Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro, Izzy Aldred, Arbenigwr Clinigol Sbwng Capsiwl, Cyted Health, Richard McNally, Uwch Reolwr Prosiect, Cyted Health a Merline Demonte, Nyrs Sbwng Capsiwl, Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro.