'Dylech ymddiried yn eich greddf - gallai achub eich bywyd': Rhybudd melanoma mam ar ôl brwydr canser pedair blynedd

17 Gorffennaf 2026

Mae mam i dri o blant a welodd yr arwyddion cyntaf o ganser y croen ar ôl i'w hysgwydd ddechrau cosi ar wyliau sgïo teuluol yn annog eraill i beidio byth ag anwybyddu newidiadau i'w cyrff.

Cafodd Julie Phillips-Spurway, o Picketston, Y Barri, ddiagnosis cyntaf o melanoma yn 2022 ar ôl gweld casgliad o fannau du amheus ar ei chefn.

“Ar ôl diwrnod o sgïo gyda fy merch, roedd fy nghefn ac ardal fy ysgwydd dde yn cosi a gofynnais i fy merch edrych arno,” cofiodd Julie, 55.

“Tynnodd lun ac yn syth ar ôl ei weld, roeddwn i'n gwybod bod rhywbeth o'i le. Es i at fy meddyg teulu ar unwaith ar ôl cyrraedd adref.”

Cafodd Julie ei chyfeirio gan ei meddyg teulu at yr adran ddermatoleg yn Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd lle tynnwyd y man geni ac, yn ddiweddarach, cadarnhawyd mai melanoma ydoedd. Dangosodd llawdriniaeth bellach fod y canser wedi cael ei dynnu'n llwyddiannus.

“Roeddwn i wir yn meddwl fy mod i wedi osgoi bwled; fel petawn i wedi cael ail gyfle,” ychwanegodd. “Dywedwyd wrtha i fod popeth yn glir ac i roi'r cyfan y tu ôl i mi.”

Ond bron i ddwy flynedd yn ddiweddarach, newidiodd popeth yn dilyn clywed hysbyseb radio ar hap.

Ar ôl clywed yr ymadrodd “dylai fod gennych gesail, nid chwydd braich”, aeth Julie ati i archwilio ei hun a sylwi ar chwydd bach o dan ei braich dde.

Er iddynt ddweud y gallai olygu straen cyhyr, parhaodd y lwmp i'w phoeni.

“Doeddwn i ddim yn gallu cael gwared ar y teimlad bod rhywbeth o'i le. Roedd yn fach iawn, ond bob tro roeddwn i'n edrych arno, roeddwn i'n dod yn fwyfwy sicr bod angen i fi fynd i weld rhywun amdano,” meddai Julie.

Cafodd ei chyfeirio gan ei meddyg teulu at glinig y fron yn Ysbyty Athrofaol Llandochau lle cafodd famogram, archwiliad a biopsi. Ym mis Ebrill 2024, ar ôl misoedd o brofion, derbyniodd y newyddion yr oedd wedi'i ofni.

“Dywedon nhw wrtha i eu bod wedi dod o hyd i gelloedd canser. Roedd yn teimlo fel pe bai'r byd wedi stopio.”

Canslodd Julie ei chynlluniau i fynd ar wyliau mis o hyd i Wlad Thai ar unwaith er mwyn iddi allu cael rhagor o ymchwiliadau a thriniaeth.

Datgelodd sganiau fod melanoma wedi lledu i un nod lymff yn ei chesail dde. Tynnodd llawfeddygon 13 o nodau lymff ym mis Mehefin 2024, a chanfuwyd mai un yn unig ohonynt oedd yn cynnwys canser.

Yn yr un llawdriniaeth, tynnodd y meddygon fan du uwchben ei ffêr dde roedd Julie wedi sylwi oedd wedi newid. Cadarnhaodd profion mai melanoma ydoedd hefyd, a bod angen llawdriniaeth bellach a grafftiad croen.

Yn dilyn y llawdriniaethau, dechreuodd Julie imiwnotherapi ataliol. Er ei fod yn llwyddiannus i ddechrau, bu'n rhaid rhoi'r gorau i'r driniaeth ar ôl iddi ddatblygu niwed parhaol i'w chwarennau adrenal, gan ei gadael yn ddibynnol ar feddyginiaeth hydrocortisone gydol oes.

“Roeddwn i'n arfer bod yn berson actif iawn ac roeddwn i wrth fy modd yn loncian, ond rydw i nawr yn dioddef llawer o flinder,” cyfaddefodd.

Er gwaethaf y rhwystrau, mae Julie bellach wedi derbyn pedwar sgan clir yn olynol ac mae'n parhau i fynychu apwyntiadau dermatoleg bob tri mis.

Yn hytrach na meddwl gormod am ei phrofiad, mae hi'n dweud ei fod wedi newid ei hagwedd at fywyd.

“Rydyn ni wedi creu atgofion, wedi teithio ac yn gwerthfawrogi pob dydd,” ychwanegodd Julie, sydd wedi dod yn fam-gu yn ystod y blynyddoedd diwethaf. “Mae canser yn frawychus, ond mae cael gwybod nad oes tystiolaeth o glefyd yn rhywbeth na fyddaf byth yn ei gymryd yn ganiataol.”

Nawr mae hi'n gobeithio y bydd eraill yn dysgu o'i stori.

“Os byddwch chi'n sylwi ar rywbeth gwahanol, waeth pa mor fach y mae'n ymddangos, peidiwch â'i anwybyddu a pheidiwch â gadael i unrhyw un eich perswadio i beidio â'i wirio. Rydych chi'n adnabod eich corff eich hun yn well nag unrhyw un. Gall canfod melanoma yn gynnar achub eich bywyd. Gallai oedi fod yn angheuol.”

Bu Julie hefyd yn canmol y gofal a gafodd drwy gydol ei thriniaeth, gan ddiolch i'r timau yn Ysbyty Athrofaol Cymru a Chanolfan Canser Felindre am y gefnogaeth yn ystod ei thaith canser.

Ynglŷn â chanser y croen (melanoma)

Mae melanoma yn un o'r mathau mwyaf difrifol a chyffredin o ganser y croen. Er y gall beryglu bywyd, mae'n aml yn llawer haws ei drin pan gaiff ei ddarganfod yn gynnar. Gall gwybod beth i chwilio amdano a gwirio'ch croen yn rheolaidd wneud gwahaniaeth gwirioneddol.

Gall canser y croen ddatblygu heb achosi poen na symptomau amlwg ar y dechrau. Dyna pam ei bod hi'n bwysig dod yn gyfarwydd â'ch croen a sylwi ar unrhyw newidiadau cyn gynted â phosibl. 

Sut i wirio'ch croen 

Mae cymryd ychydig funudau bob mis i archwilio'ch croen yn gallu eich helpu i sylwi ar unrhyw beth anarferol. Mae hyn yn cynnwys gwirio mannau du sy'n bodoli eisoes yn ogystal â chadw llygad am farciau neu ddarnau newydd ar y croen.

Mae'r Dermatolegydd Ymgynghorol, Dr Faraz Ali, yn argymell defnyddio'r canllaw canlynol fel ffordd syml o asesu mannau geni:

• Anghymesuredd: Mae un hanner o'r man du yn edrych yn wahanol i'r llall 

• Ymyl: Mae'r ymylon yn afreolaidd, yn anwastad neu'n anghyson 

• Lliw: Mae mwy nag un lliw o fewn yr un man du 

• Diamedr: Mae'r man du yn fwy na 6mm (tua maint rhwbiwr pensil) 

• Esblygiad: Mae newidiadau mewn maint, siâp neu liw dros amser 

Pryd i geisio cyngor 

Os byddwch chi'n sylwi ar unrhyw un o'r arwyddion uchod, neu unrhyw beth nad yw'n edrych neu'n teimlo'n iawn, mae'n bwysig mynd i gael archwiliad. Gallai hyn gynnwys man du newydd, man du sydd wedi newid, neu unrhyw ardal o groen sy'n edrych yn anarferol. 

Cysylltwch â'ch meddyg teulu cyn gynted â phosibl os oes gennych unrhyw bryderon.  

Mae gwirio'ch croen yn rheolaidd yn gam syml y gallwch ei gymryd i amddiffyn eich iechyd. Gallai adnabod arwyddion posibl melanoma yn gynnar achub eich bywyd.