Cynaliadwyedd yn cael ei wreiddio yn Ysbyty Deintyddol Prifysgol Caerdydd a'r Ysgol Ddeintyddiaeth

18 Awst 2026

Bob pythefnos, mae'r Orthodontydd Ymgynghorol Sheelagh Rogers yn camu'n ôl o'i gwaith clinigol yn sythu dannedd ar gyfer yr hyn y mae'n ei alw'n "ddiwrnod Greta". Gan gyfeirio at yr ymgyrchydd amgylcheddol Greta Thunberg, mae Sheelagh yn hyrwyddo arferion lleihau gwastraff a gostwng allyriadau carbon yn Ysbyty Deintyddol y Brifysgol yng Nghaerdydd ochr yn ochr â Nagham, Darlithydd ac Arweinydd Cynaliadwyedd yr Ysgol Ddeintyddiaeth.

Mae Ysbyty Deintyddol y Brifysgol wedi'i integreiddio'n agos ag Ysgol Ddeintyddiaeth Prifysgol Caerdydd, gyda'r ddau sefydliad wedi'u lleoli yn yr un adeilad. Gyda'i gilydd mae Sheelagh a Nagham wedi arwain rhaglen o fentrau cynaliadwyedd sydd bellach yn dylanwadu ar bopeth o ddarparu gwasanaethau a phrosiectau ymchwil myfyrwyr i ailgylchu a chaffael.

Dywedodd Beverly Withers, Rheolwr y Gyfarwyddiaeth ar gyfer Gwasanaethau Deintyddol ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro: “Mae cynaliadwyedd bellach wedi’i ymgorffori ym mhopeth a wnawn. Ym mhob penderfyniad a wnawn, mae cynaliadwyedd bellach yn flaenllaw.”

Y llynedd, cymerodd Sheelagh a Nagham ran yn Rhaglen Enghreifftiol Comisiwn Bevan. Defnyddion nhw ddull 'Am WASTRAFF' y Comisiwn, sy'n helpu timau i nodi aneffeithlonrwydd drwy edrych ar y Gweithlu, Gweinyddiaeth, Gwasanaethau, Triniaethau, Defnydd Ynni a Systemau.

Un o'r meysydd cyntaf y gwnaethon nhw ganolbwyntio arno oedd y gweithlu. O fewn y theatr lawfeddygol ddeintyddol, roedd triniaethau cleifion, ar brydiau, yn cael eu canslo oherwydd nad oedd nyrs sgryb ar gael. Drwy uwchsgilio nyrsys deintyddol i ennill cymwyseddau nyrs sgryb lleihaodd yr ysbyty achosion o ganslo apwyntiadau gan greu cyfleoedd datblygu gwerthfawr i staff.

Nododd y rhaglen hefyd gyfleoedd i leihau gwastraff mewn ymarfer bob dydd, megis pecyn offer deintyddol a oedd yn cael ei lapio ddwywaith mewn papur yn rheolaidd er nad oedd gofyniad clinigol i wneud hynny. Drwy leihau'r lapio i un haen, arbedodd yr ysbyty fwy na £1,500 mewn blwyddyn gan leihau gwastraff drwy gydol y broses.

Mae rhai o'r syniadau mwyaf effeithiol wedi dod gan staff rheng flaen. Pan wnaethon nhw redeg allan o dywelion papur yn yr Ysbyty Deintyddol, cwestiynodd y swyddog cynnal a chadw, David Kehone, pam roedd eu hangen o gwbl pan oedd sychwyr dwylo eisoes ar gael. Yn dilyn trafodaethau gyda chydweithwyr Atal a Rheoli Heintiau, cadarnhawyd nad oedd angen y tywelion. Bydd cael gwared arnynt yn arbed dros £5,000 bob blwyddyn ac yn lleihau allyriadau carbon 3780 kg - sy'n cyfateb i'r ynni cartref sydd ei angen i redeg cartref teuluol am flwyddyn. “Mae cael ymgysylltiad ar bob lefel yn wirioneddol bwysig,” meddai Sheelagh.

Mae cleifion hefyd yn cael eu hannog i wneud dewisiadau mwy cynaliadwy trwy gynhyrchion sy'n gyfeillgar i'r amgylchedd sydd ar gael yn y dderbynfa, gan gynnwys brwsys dannedd, brwsys rhyngddannedd a fflos dannedd.

Yn ddiweddar, trefnodd Sheelagh a Nagham eu hail Sgyrsiau Cynaliadwyedd mewn Deintyddiaeth (SID) blynyddol, gyda staff a myfyrwyr yn arddangos prosiectau yn dangos sut y gall dulliau sy'n ystyriol o'r amgylchedd wella gofal cleifion hefyd. Gwnaeth un o'r siaradwyr, Christina Williams – Cofrestrydd Arbenigol mewn Llawfeddygaeth y Geg – siarad am ddarparu Llawfeddygaeth y Geg Ganolraddol mewn lleoliadau ar draws Caerdydd a Bro Morgannwg, yn hytrach nag yn Ysbyty Deintyddol y Brifysgol yn unig. Dangosodd ei chyfrifiadau, drwy ddarparu gwasanaethau yn nes at y cartref, fod cleifion wedi teithio 7,000 o filltiroedd yn llai ar gyfer apwyntiadau cyntaf yn unig dros gyfnod o flwyddyn, gan leihau allyriadau carbon yn sylweddol.

I Sheelagh, bydd cynnal momentwm yn allweddol i newid hirdymor. “Mae’n agenda nad yw’n mynd i ddiflannu,” meddai hi. “Rwy’n falch ein bod wedi sefydlu grŵp gweithio ar y cyd ac wedi cynnwys cymaint o wahanol bobl. Yr hyn sydd ei angen ar gyfer newid cynaliadwy yw arweinyddiaeth, dyfalbarhad a rhywun sy'n parhau i 'hyrwyddo'r agenda hon.

“Mae ceisio gwella gofal deintyddol cleifion mewn ffordd gynaliadwy a’i ymgorffori mewn addysg yn stori newyddion dda. Hyd yn oed os yw'r newidiadau a wnawn yn fach fesul tipyn, gallwn ni wneud gwahaniaeth o hyd.”

Llun, chwith i’r dde: Sheelagh Rogers, y Nyrsys Deintyddol Julie a Laura, a siaradwyr yn Sgyrsiau Cynaliadwyedd mewn Deintyddiaeth (SID):  Nagham, Christina, myfyriwr deintyddiaeth pedwaredd flwyddyn Awab Mostafa, Daniel, Kathryn a Sheelagh.