Creu Lle ar gyfer Iachâd: Rôl Therapi Celf mewn Adsefydlu ar ôl Strôc

14 Mai 2026

Bob bore dydd Iau, gwahoddir cleifion yn yr uned Adsefydlu ar ôl Strôc i gymryd rhan mewn sesiwn therapi celf – lle i greu, i deimlo’n sefydlog a chael ymdeimlad o heddwch.

Mae Esther Lewis, seicotherapydd celf dan hyfforddiant, ar leoliad o fewn yr uned yn Ysbyty Athrofaol  Llandochau. Mae hi'n gwneud gradd meistr mewn Celf Seicotherapi a sefydlodd y sesiynau ym mis Tachwedd 2025 ar gyfer cleifion sydd wedi cael strôc.

Nid dosbarth celf yw therapi celf ond yn hytrach mae'n gyfle i archwilio teimladau rhywun trwy'r weithred o greu. Mae'n gyfle i gleifion ddod ynghyd a bod gyda'i gilydd i fynegi eu hunain a sut maen nhw'n teimlo mewn ffordd greadigol.

Nid oes gofyniad i fod yn dda mewn celf nac i ddatblygu sgiliau, dim ond prosesu emosiynau a chynorthwyo llesiant.

“Dw i’n meddwl bod celf mor bwysig ar gyfer iechyd meddwl,” meddai Esther am y math hwn o therapi. “Mae’n rhoi cyfle i chi arafu’r ymennydd a phrosesu eich emosiynau a’r hyn rydych chi’n ei brofi.”

Dod o hyd i iachâd trwy fynegiant creadigol

Mae Esther wedi arwain cleifion yn yr uned adsefydlu ar ôl  strôc trwy brosiectau creadigol fel dŵdlo ymwybodol, collage a phaentio. Roedd un prosiect yn seiliedig ar kintsugi , ffordd o atgyweirio cerameg gydag aur, a deall torri ac atgyweirio fel rhan o hanes rhywbeth.

“Roeddwn i’n meddwl y byddai hwn yn arfer celf da i’w ddangos i’r grŵp,” meddai Esther. “Efallai bod y rhai sydd wedi goroesi strôc wedi newid y ffordd maen nhw’n mynd ati i fyw ers eu strôc ond gall fod harddwch yn eu taith iacháu a sut olwg sydd ar fywyd wrth symud ymlaen.” 

Dywedodd Stella, pensaer siartredig, wrthym am ei phrofiad o fewn yr uned dros yr 16 wythnos diwethaf ar ôl cael strôc ddifrifol a fu bron â chymryd ei bywyd.

Wedi'i hysbrydoli gan y murlun o adenydd yn yr uned adsefydlu ar ôl  strôc, roedd Stella wedi darlunio clogyn yr awgrymodd Esther y gellid dod â hi’n fyw.

“Roeddwn i eisiau ei rhoi i fy mab fel anrheg Nadolig,” eglurodd hi. “Collais fy ngŵr dair blynedd yn ôl ac ef yw fy unig blentyn.”

Roedd y clogyn yn cynrychioli'r hyn a deimlai Stella tra roedd hi yn yr uned – bod ei mab yn dywysog.

“Cymerodd fy holl gyfrifoldebau oddi arnaf tra roeddwn i’n gwella. Eisteddodd gyda mi hyd yn oed pan oeddwn ar fy ngwaethaf a bron â marw. Roeddwn i eisiau adlewyrchu faint roedd hynny'n ei olygu i mi.”

Gyda'i gilydd, lluniodd Esther a Stella gynllun i greu'r clogyn allan o bapur i'w rhoi i fab Stella mewn pryd ar gyfer y Nadolig.

“Roedd yn ei gwerthfawrogi’n fawr iawn,” ychwanegodd.

Mewn amgylchedd lle mae cleifion yn gwella yn y gwely am lawer o'r wythnos, mae'r sesiwn yn rhywbeth i edrych ymlaen ato.

“Mae cydweithwyr yn ein hannog i siarad am ein profiadau yma a’r hyn rydyn ni’n ei ddarlunio. Mae wedi bod yn ddefnyddiol iawn,” meddai Stella.

Drwy gymryd yr amser i greu a mynegi eu hunain mewn amgylchedd tawel, mae pobl yn gallu myfyrio ar sut maen nhw'n teimlo, sut mae eu bywydau wedi newid a sut fydd bywyd yn y dyfodol.

“Mae’n rhywbeth a allai fod yn ddefnyddiol iawn ledled yr ysbyty i helpu pobl i brosesu’r hyn maen nhw’n ei wynebu tra maen nhw yma,” meddai Esther, gyda balchder am ei gwaith.

“Pe bai gennym ni fwy ohono yn y system gofal iechyd byddai hynny’n wych.”  

Arwyddion o strôc

Mae strôc yn digwydd pan fydd y cyflenwad gwaed i ran o'r ymennydd yn cael ei dorri ac fe'i hystyrir yn argyfwng meddygol.

Mae'r acronym N.E.S.A yn eich helpu i adnabod arwyddion mwyaf cyffredin strôc ac yn eich atgoffa beth i'w wneud pan fydd rhywun yn cael strôc.

• Nam ar yr wyneb - A yw’r wyneb wedi syrthio ar un ochr? Ydyn nhw’n gallu gwenu?
• Estyn - Ydyn nhw’n gallu estyn y ddwy fraich uwch eu pen a’u cadw yno?
• Siarad - Ydyn nhw’n cael trafferth siarad?
• Amser – Mae ymateb yn amserol yn hollbwysig. Ffoniwch 999 os ydych chi’n gweld un o’r symptomau uchod.