Ymdrech ar y Cyd: Y Bwrdd Iechyd a Chanolfannau Hamdden yn ymuno i helpu'r rhai sy'n byw gydag arthritis

10 Hydref 2025

Ddydd Sul 12 Hydref yw Diwrnod Arthritis y Byd, cyfle i godi ymwybyddiaeth o effaith arthritis ar y cannoedd o filoedd o bobl ledled Cymru sy’n byw gyda’r cyflwr.

Drwy gydol y flwyddyn mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro yn cynnal cyrsiau ESCAPE-pain i helpu pobl i ymdopi â chymalau poenus. Wedi'u cyflwyno mewn partneriaeth â GLL Better Leisure yng Nghaerdydd, a Legacy Leisure yn y Barri, Penarth a'r Bont-faen, mae'r cyrsiau hyn yn cynnig amgylchedd diogel a chefnogol i bobl wneud ymarfer corff a dysgu sut i hunanreoli osteoarthritis yn eu clun, pengliniau neu gefn.

Bob chwe wythnos mae tua 250 o bobl yn cymryd rhan mewn cwrs ESCAPE-pain yng Nghaerdydd a Bro Morgannwg. Am y tair blynedd diwethaf, mae'r Hyfforddwyr Adsefydlu Patrick (Pat) Allinson a Kayleigh Philips wedi bod yn arwain cyrsiau ESCAPE-pain yng Nghaerdydd. Mae Pat yn rhedeg y cwrs yng Nghanolfan Hamdden y Dwyrain, tra bod Kayleigh yn rhedeg cyrsiau yng Nghanolfan Hamdden Pentwyn a Chanolfan Hamdden y Tyllgoed.

Dywedodd Kayleigh, cyn Gynorthwyydd Ffisiotherapi sy'n gweithio yn Ysbyty Athrofaol Cymru: “Rwy'n credu ei bod hi'n dda iawn bod y sesiynau y tu allan i leoliad yr ysbyty. Nid yw pobl yn dod i mewn i ysbyty lle gallant deimlo eu bod yn sâl. Yn lle hynny, maen nhw'n dod yma i gampfa i wneud rhywfaint o ymarfer corff. Dw i'n meddwl bod hynny'n newid y meddylfryd bron yn awtomatig.”

Gall poen arthritis arwain pobl i fod yn wyliadwrus o'r hyn y gall, a na all eu cyrff ei wneud. “Yn yr wythnos gyntaf, mae pobl yn aml yn cyrraedd yn edrych yn swil iawn”, meddai Kayleigh. “Maen nhw ddim yn siŵr a fydd yr ymarfer corff yn gwneud eu cyflwr yn waeth. Rydym yn adeiladu fesul tipyn, yn seiliedig ar yr hyn y mae'r person hwnnw'n gallu ei wneud ac rydym yn gweld eu hyder yn tyfu.”

Dechreuodd Katrina, sydd ag arthritis yn ei phen-glin, fynychu’r cwrs ESCAPE-pain yng Nghanolfan Hamdden y Dwyrain ym mis Medi ar ôl i'w meddyg teulu ei argymell. Dywedodd: “Mae wedi ein cyflwyno’n raddol i symud ein hunain ychydig yn fwy ac wedi dangos pethau y gallwn ni eu gwneud gartref. Nid oes rhaid iddo fod yn egnïol, nid oes rhaid iddo gynnwys y gampfa.

“Rydw i wedi mwynhau ei wneud mewn grŵp. Doeddwn i ddim yn ddigon brwdfrydig i fynd i fyny yma (i'r Ganolfan Hamdden) a dechrau gwneud pethau. Ond mae bod mewn grŵp gydag eraill sydd â gwahanol lefelau o boen, gwahanol lefelau o arthritis, yn galonogol.”

Mae Pat yn cytuno: “Mae bod yn rhan o grŵp, a chlywed gan eraill sydd â phrofiad o fyw gyda’r cyflwr - ynglŷn â’r hyn sy’n gweithio a’r hyn sydd ddim - yn bwerus.

“Mae’r elfen gymdeithasol yn enfawr. Yn aml, bydd pobl yn cyfnewid rhifau neu'n cwrdd y tu allan i'r sesiynau, neu'n symud i'r un dosbarth ymarfer corff o hyn ymlaen oherwydd bod ganddyn nhw rywun i ymuno ag ef. "Mae'r ymdeimlad hwnnw o gymuned yn wirioneddol bwysig"

Dywedodd Kayleigh: “Rydyn ni’n gweld pobl yn cael budd o’r cwrs, boed hynny’n newid corfforol neu’r manteision seicolegol. Mae'n rhoi boddhad mawr.”

Mae grwpiau ESCAPE-pain yn cyfarfod ddwywaith yr wythnos am chwe wythnos. Ar ddiwedd y cwrs, mae gan bobl yr opsiwn i gymryd rhan mewn sesiynau campfa dilynol (ESCAPEE), Cerdded Nordig, Dawns Rubicon, rhaglenni ymarfer corff yn y dŵr gan Good Boost, Elderfit neu fwy.

Mae'r bartneriaeth rhwng y Bwrdd Iechyd a darparwyr hamdden yn rhoi cyfle i gyfranogwyr gofrestru ar gyfer aelodaeth hamdden â chymhorthdal sylweddol neu ymuno â sesiynau ymarfer corff ESCAPEE a ddarperir gan staff y ganolfan hamdden.

Gallwch hunanatgyfeirio at gwrs ESCAPE Pain y cefn yma ac ar gyfer cwrs ESCAPE Pain y cluniau a phengliniau yma.

I ddarganfod rhagor am yr hyn y mae BIP Caerdydd a’r Fro yn ei gynnig i helpu pobl i reoli arthritis, gan gynnwys dosbarthiadau ymarfer corff yn y pwll Good Boost, therapi llaw a’r gwasanaethau rheoli pwysau, ewch i wefan Cadw Fi’n Iach.