Adam: 'Cefais strôc yn 41 oed yn sgil fy nghaethiwed i smygu'

Mae smygwr trwm a gafodd strôc yn 41 oed wedi canmol gwasanaeth rhoi’r gorau i smygu rhad ac am ddim y GIG am ei helpu i’w ryddhau o’i ddibyniaeth am byth.

Collodd Adam Watkins, o ardal y Sblot, Caerdydd, y gallu i symud ei ochr chwith ac roedd yn ei chael hi’n anodd siarad ar ôl y strôc sydyn a gafodd yn ei gartref haf diwethaf.

Esboniodd meddyg ymgynghorol fod blynyddoedd Adam o smygu, ynghyd ag anhwylder gwaed etifeddol, ill dau wedi cyfrannu at y dirywiad sydyn yn ei iechyd.

Ond diolch i Helpa Fi i Stopio, gwasanaeth cymorth am ddim a phwrpasol GIG Cymru, mae Adam - ynghyd â’i bartner Laura - wedi rhoi’r gorau i smygu am byth.

“Gallaf ei gofio’n fyw iawn,” meddai Adam, wrth feddwl am y tro cyntaf iddo gael pwff o sigarét. “Roeddwn i’n 17 oed ac mewn clwb nos roeddwn i’n rhy ifanc i fod ynddo. Gofynnodd merch i mi am sigarét ond doedd gen i ddim un, felly prynais i rai er mwyn i mi allu gwneud argraff arni.”

Ar ôl “dim ond pump neu chwech” o sigaréts, cyfaddefodd Adam fod y gaethiwed wedi gafael. “Bron yn syth, teimlais yr awydd a’r angen amdano - ac roeddwn i’n meddwl ei fod yn edrych yn cŵl, felly fe gariais i ymlaen i smygu am y 25 mlynedd nesaf.”

Bedwar mis yn ôl, yn 41 oed, dioddefodd Adam strôc fach a elwir yn bwl o isgemia dros dro, neu TIA yn fyr, a oedd yn gysylltiedig i raddau helaeth â’i flynyddoedd o smygu’n drwm. Byddai’n cael effaith ddofn ar ei fywyd.

Ychwanegodd: “Deffrais fore Sul ac roedd fy mraich chwith fel petai’n ddideimlad. Roeddwn i’n meddwl fy mod i wedi cysgu arno’n lletchwith. Yna dros yr awr neu ddwy nesaf aeth pethau’n waeth ac yn waeth. Roeddwn i’n siarad gyda Laura ac roedd hi’n meddwl fy mod i’n feddw gan fy mod i’n eithaf aneglur.

“Roedden ni yn yr ardd yn smygu pan gollais i bob rheolaeth ar fy mraich chwith, gan ollwng fy sigarét. Sylwodd Laura fod ochr chwith fy wyneb wedi dechrau disgyn, a dyna pryd y penderfynon ni y dylwn i fynd i’r ysbyty.”

Dywedodd Adam, sy’n gweithio fel Gwas Sifil, ei fod yn yr uned achosion brys yn Ysbyty Athrofaol Cymru, Caerdydd am “lai na phum munud” cyn iddo gael ei weld gan arbenigwr strôc.

“Roedden nhw’n gwybod ar unwaith fy mod i wedi cael strôc. Ar y pryd doeddwn i ddim yn gwybod sut i ymateb mewn gwirionedd, ond pan ddysgais am yr hyn y mae strôc yn ei wneud i chi - a’r canlyniadau trychinebus posibl - dechreuais sylweddoli beth oedd wedi digwydd,” meddai.

“Dywedodd pob meddyg a nyrs y siaradais â nhw fy mod i’n anhygoel o ifanc i fod yn cael strôc.”

Gan fod Adam eisoes yn byw gydag anhwylder gwaed o’r enw polycythemia, sy’n arwain at ormod o gelloedd gwaed coch yn y corff, roedd ei siawns o gael strôc wedi cynyddu.

“Roedd gen i’r agwedd ‘fydd e byth yn digwydd i mi’ - ond fe ddigwyddodd,” ychwanegodd. “Mae smygu yn arbennig o beryglus os oes gennych polycythemia gan ei fod yn tewhau’r gwaed ac yn lleihau cyflenwad ocsigen o amgylch y corff.

“Mae smygu’n cynyddu lefelau carbon monocsid, gan achosi i’ch corff gynhyrchu hyd yn oed mwy o gelloedd gwaed coch, sy’n cynyddu’r risg o glotiau gwaed, strôc, a thrawiad ar y galon.”

Cyfaddefodd Adam, sydd bellach yn 42 oed, mai’r TIA oedd y rhybudd oedd ei angen arno i roi’r gorau i smygu. Ar ôl cael ei ryddhau o’r ysbyty, aeth i apwyntiad dilynol gyda’i feddyg teulu a’i cyfeiriodd at Helpa Fi i Stopio, gwasanaeth rhoi’r gorau i smygu am ddim gan y GIG a’i cynhelir yn y feddygfa.

Derbyniodd saith wythnos o gymorth wedi’i deilwra gan ymarferydd Helpa Fi i Stopio, Cathy Fisher, a chafodd 12 wythnos o gynnyrch disodli nicotin am ddim. I’w gynorthwyo ar hyd y daith, penderfynodd ei bartner Laura Milford, 36, roi’r gorau i’r arferiad hefyd ac roeddent yn gallu trefnu apwyntiadau cefn wrth gefn i’r ddau ohonynt fynychu gyda’i gilydd.

“Pan gafodd Adam ei strôc a phenderfynu rhoi’r gorau iddi, roeddwn i’n gwybod bod yn rhaid i mi wneud hefyd,” meddai Laura.

“Roeddwn i hanner ffordd yno yn fy mhen ers cwpl o flynyddoedd. Ar ôl colli fy mam yn 2023, cysylltais â Cathy yn y clinig Helpa Fi i Stopio, ond nid dyna oedd yr amser iawn i mi, ac roedd gwybod y byddai Adam yn parhau i smygu yn ei gwneud hi’n anoddach ymrwymo’n llawn.”

Pan ofynnwyd iddo ddisgrifio’r gwasanaeth a gynigiwyd gan Cathy, dywedodd Adam: “Mae cael rhywun sy’n deall beth rydych chi’n mynd drwyddo, ac sydd â dealltwriaeth ddofn o’r ddibyniaeth, yn anhygoel.

“Mae hefyd yn gymorth gwerth cannoedd o bunnoedd gyda chynhyrchion amnewid nicotin – ac mae hynny i gyd am ddim gan y GIG. Mae’n rhatach cynnig hynny na thrin rhywun â chanser yr ysgyfaint, strôc neu’r holl gyflyrau eraill y mae smygu yn eu hachosi.”

Yn anhygoel, ers rhoi’r gorau i smygu ychydig fisoedd yn ôl, mae ei polycythemia wedi gwella’n sylweddol. “Roeddwn i’n cael peint o waed wedi’i gymryd bob tair i bedair wythnos i geisio cael gwared ar y celloedd gwaed coch gormodol. Cefais alwad ffôn yn ddiweddar gan fy nyrs yn yr adran hematoleg a ddywedodd fod fy nghyfrif celloedd gwaed coch bellach o fewn yr ystod darged – a bod hynny oherwydd i mi roi’r gorau i smygu.”

Dywedodd Adam nad oedd yn sylweddoli pa mor ddrwg oedd ei anadlu nes iddo roi’r gorau i smygu.

“Ychydig wythnosau ar ôl rhoi’r gorau i smygu, roedd yn teimlo fel pe bai gen i drydydd ysgyfaint,” gwenodd yn llawen. “Gallwch chi arogli pethau’n well, gallwch chi flasu pethau’n well ac mae fy mheswch smygwr wedi diflannu.

“Roeddwn i’n gwario dros £200 y mis ar sigaréts a thybaco, ond nawr fy mod i wedi rhoi’r gorau iddi mae’n teimlo fel petawn i wedi cael codiad cyflog.”

Myfyriodd Laura ar ei thaith ei hun ac ychwanegodd: “Does dim angen i mi fynd allan i smygu mwyach – gallaf aros tu fewn yn y cynhesrwydd. Rwy’n chwarae pêl-rwyd ddwywaith yr wythnos ac wedi sylwi bod fy anadlu wedi gwella; gallaf chwarae gêm awr lawn yn gyfforddus, o’i gymharu â phan oeddwn yn smygu a byddwn yn treulio chwarter o’r gêm oddi ar y cwrt i ddal fy ngwynt.

“Fel cwpl, rydyn ni’n mynd allan o’r tŷ yn amlach gyda’n gilydd ac yn mynd am deithiau cerdded braf – rhywbeth na allai Adam ei wneud yn aml yn sgil y boen yn ei goesau a achoswyd gan y rhydwelïau cul a’r polycythemia.”

Mae Adam a Laura wedi annog unrhyw un sy’n ystyried rhoi’r gorau i smygu i ddysgu mwy am Helpa Fi i Stopio a’r gwasanaethau sydd ar gael.

Daeth Adam i’r casgliad: “Ni fydd Helpa Fi i Stopio yn eich gorfodi i wneud unrhyw beth. Mae yna gefnogaeth, cyngor, ac maen nhw hyd yn oed yno os ydych chi eisiau gofyn cwestiynau am yr hyn sy’n digwydd pan fyddwch chi’n rhoi’r gorau i smygu. Maen nhw wedi’u hyfforddi ac yn hynod broffesiynol.”

Dywedodd Cathy Fisher, Ymarferydd Rhoi’r Gorau i Smygu, ei bod yn hynod falch o ymdrech Adam a Laura i roi’r gorau i smygu.

“Roedden nhw wedi wynebu taith eithaf anodd cyn iddyn nhw ddod i fy ngweld i – ac maen nhw wedi llwyddo’n rhyfeddol,” meddai hi. “Roedd yn daith heriol ond roedd eu gweld nhw’n rhoi’r gorau iddi gyda’i gilydd yn wych.

“Mewn gwirionedd, rydych chi 67% yn fwy tebygol o roi’r gorau iddi’n llwyddiannus fel cwpl nag ar eich pen eich hun. Roedd hynny’n amlwg iawn gydag Adam a Laura wrth iddyn nhw gadw ei gilydd yn sefydlog.

“Roedd Adam yn smygu 30 sigarét y dydd, ond fe wnaeth ef hyd yn oed weld ffordd allan ohono.”

I gael rhestr lawn o wasanaethau rhoi’r gorau i smygu yn lleol, ac i gael gwybod a oes angen i chi drefnu apwyntiad ymlaen llaw, cysylltwch â thîm canolfan gyswllt Helpa Fi i Stopio drwy:

• Ffonio rhadffôn 0800 085 2219
• Tecstio HMQ at 80818 (cost neges destun yw un neges cyfradd safonol)
• Mynd i’r wefan Helpa Fi i Stopio a gofyn am alwad yn ôl

Gall smygwyr hefyd gael eu cyfeirio at Helpa Fi i Stopio gan eu meddyg teulu neu nyrs practis, neu os ydyn nhw'n cael eu hunain yn yr ysbyty, gallant gael mynediad at Wasanaeth Rhoi’r Gorau i Smygu yr ysbyty a chynhyrchion disodli nicotin ar y safle cyn cael eu trosglwyddo'n ôl i'r gymuned. Mae rhai fferyllfeydd yng Nghaerdydd a Bro Morgannwg hefyd yn cynnig cyngor Helpa fi i Stopio a chynhyrchion disodli nicotin.